Zeszyt 1(701) – tom 186 – Jubileusz – czas nadziei

styczeń / luty 2026

SPIS TREŚCI

ks. Krzysztof Mętlewicz
Wprowadzenie
Ks. Arkadiusz Wojnicki
“Hope does not put us to shame” (Rm 5:5). Who are “we” in Romans 5:1–11? („Nadzieja [nas] zawieść nie może” (Rz 5, 5). Kim są „my” w Rz 5, 1–11?)
Tożsamość adresatów Listu do Rzymian jest przedmiotem szeroko zakrojonych badań biblijnych. Niniejszy artykuł koncentruje się na Rz 5, 1–11 i jego adresatach, o których mowa w pierwszej osobie liczby mnogiej. W Rz 1–8 Paweł często zmienia perspektywę, używając pierwszej i drugiej osoby, zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej, aby osiągnąć swoje cele retoryczne i teologiczne. Teologiczne założenia Rz 5, 1–11 prowadzą do wniosku, że jego adresatami – a zatem tymi, którzy mają nadzieję – są nie tylko Żydzi lub poganie, ale wszyscy, którzy zostali zbawieni przez miłość Boga przez Chrystusa i Ducha Świętego. Artykuł składa się z dwóch części, wykorzystujących zarówno analizę leksykalną (socjosemiotyczną), jak i retoryczną. W pierwszej części skupia się na egzegetycznej koncepcji „my” w Liście do Rzymian; w drugiej zostaje wprowadzona koncepcja rozszerzonego „my”.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Karol Kajetan Godlewski
Między „empatią/sympatią” a „syntonią”. Ku zrozumieniu sposobu „jubileuszowej” obecności Jezusa wśród grzeszników
Tekst podejmuje refleksję nad sposobem obecności Jezusa wśród grzeszników w kontekście biblijnego jubileuszu – wołania nędzy ku Miłosierdziu, szczególnie aktualnego w Roku Jubileuszowym 2025. W oparciu o List do Hebrajczyków oraz tradycję teologii wschodniej ukazana zostaje różnica między empatią, sympatią a syntonią – tą ostatnią jako właściwym modelem bliskości Jezusa. Chrystus nie tylko współczuje, lecz skutecznie zbawia, pozostając „różny od grzeszników”. Jego Pascha ukazuje najgłębszy wymiar solidarności z ludzkim grzechem, która nie deprawuje, lecz zbawia. Tekst wzywa do syntonicznego świadectwa wiary, inspirowanego Eucharystią jako źródłem „empatii zbawczej”.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Dawid Makowski
Nadzieja w czterech głównych modlitwach eucharystycznych Mszału rzymskiego. Tekst i komentarz
Artykuł porusza zagadnienie obecności nadziei w czterech głównych modlitwach eucharystycznych obecnego Mszału rzymskiego. Jego celem jest ukazanie, w jaki sposób teksty tych modlitw mówią o nadziei. Jest to wyjście naprzeciw głównemu tematowi przeżywanego obecnie roku jubileuszowego. Nadzieja, jako cnota teologalna, nie jest pomijana w liturgii Kościoła, ale mówią o niej teksty najważniejszego momentu Mszy św. – liturgii eucharystycznej. W ten sposób przybliżone zostały fragmenty I, II, III i IV Modlitwy Eucharystycznej, aby móc dostrzec różnorodność elementów akcentowanych wtedy, gdy mówi się o tej cnocie.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Łukasz Bankowski
Rok Święty 1950 – Anno Santo della pace
Rok Święty 1950, ogłoszony przez papieża Piusa XII bullą Iubilaeum Maximum, stanowił jedno z ważniejszych wydarzeń religijnych XX wieku. Jego celem było duchowe odrodzenie świata po tragedii II wojny światowej oraz modlitwa o trwały pokój. Wytyczne duszpasterskie papieża, zawarte w przemówieniach i dokumentach, podkreślały znaczenie nawrócenia, pokuty, modlitwy i odnowy życia kapłańskiego. Uroczyste otwarcie Drzwi Świętych w Bazylice św. Piotra 24 grudnia 1949 roku zapoczątkowało Jubileusz, który zgromadził ok. 2,5 miliona pielgrzymów z ponad 80 krajów. Rzym stał się wówczas „światowym sanktuarium pokoju”, a transmisje radiowe i prasowe uczyniły to wydarzenie pierwszym jubileuszem o wymiarze medialnym. W centrum Roku Świętego znalazły się nauczanie Piusa XII, jego encykliki Summi Maeroris i Mirabile Illud, oraz ogłoszenie dogmatu o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny. Papież wskazywał, że prawdziwy pokój rodzi się z wiary, sprawiedliwości i miłosierdzia. Zamkończenie Jubileuszu w grudniu 1950 roku stało się symbolem duchowego odrodzenia Kościoła i odnowy chrześcijańskiego humanizmu. Dziedzictwo tego Roku Świętego trwało jako wezwanie do jedności, pokoju i odnowy moralnej świata.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Studia i refleksje

Ks. Krzysztof Gryz
Między moralnością intelektu a moralnością serca. Nominalizm a devotio moderna w kontekście encykliki Franciszka Dilexit nos
Celem artykułu jest skonfrontowanie za sobą dwóch odrębnych modeli rozumienia powinności moralnej, nominalizmu i devotio moderna, które stanowiły w średniowieczu kulturowe podłoże zarówno dla refleksji teologicznomoralnej jak i dla kształtowania moralnych postaw konkretnych ludzi w perspektywie kategorii serca proponowanej przez papieża Franciszka. Stosując najpierw metodę analityczną w odniesieniu do obu nurtów refleksji moralnej dokonujemy syntezy w świetle encykliki Franciszka Dilexit nos.
Artykuł omawia najpierw zasadnicze punkty nominalistycznej filozofii, zwłaszcza te które dotyczyły kluczowych kwestii moralnych, takich jak wolność i prawo. Dla Ockhama moralność jest relacją ludzkiej woli do Bożego prawa, zależnego od niczym nieskrępowanej woli Boga. Przeciwieństwem czysto racjonalistycznego i jurydycznego rozumieniu moralności były tendencje pobożności emocjonalnej obecne w devotio moderna, odwołującej się do ludzkiego serca, które z miłością odpowiada na Boże wezwanie zawarte w prawie moralnym.
Wniosek, jaki wyłania się w wyniku dokonanych analiz jest taki, że rozpatrywanie prawd teologicznych w kategoriach czystej logiki może prowadzić do ich wypaczenia, a to z kolei nie służy rozwojowi życia religijnego i moralnego. Z drugiej strony życie to musi być oparte na rzetelnej refleksji teologicznej, aby przynosiło prawdziwe owoce w codziennych postawach moralnych. Natomiast papież Franciszek wskazuje na biblijną kategorię serca jako centrum osoby zdolne do zintegrowania poznanej prawdy z dynamizmem miłości dla budowania autentycznie chrześcijańskiej moralności.

Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Krzysztof R. Kupiński
Notitia criminis jako element procedury w kontekście przestępstwa przeciwko VI przykazaniu zastrzeżonemu dla Dykasterii Nauki Wiary
Artykuł szczegółowo omawia pojęcie notitia criminis w prawie kanonicznym, ze szczególnym uwzględnieniem przestępstw zastrzeżonych dla Dykasterii Nauki Wiary. Analizuje procedury zgłaszania nadużyć seksualnych, ochronę ofiar i oskarżonych, a także wyzwania związane z reformą Kościoła katolickiego w kontekście przejrzystości i odpowiedzialności.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Jakub Wiśniewski
Wykorzystywanie sztucznej inteligencji w procesie przygotowania homilii – korzyści i zastrzeżenia
Artykuł omawia wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI) w procesie przygotowywania homilii. W pierwszej części przedstawiono genezę i rozwój AI, w drugiej opisano tradycyjny proces tworzenia homilii z perspektywy teologicznej i duszpasterskiej, a w trzeciej przeanalizowano potencjalne korzyści i zastrzeżenia związane z użyciem AI jako narzędzia pomocniczego. Wnioski wskazują na potrzebę roztropności i rozeznania w łączeniu technologii z głoszeniem Słowa Bożego.

Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Piotr Kaczmarek
Mistyka w religiach niechrześcijańskich. Prezentacja różnych tradycji religijnych
Mistyka rozumiana jako droga prowadząca do szczególnego zjednoczenia z bóstwem/bóstwami, jest obecna w tradycjach wielu religii. Jest jednak różnie rozumiana, a także posiada odmienne znaczenie. W powyższym artykule zostały przeanalizowane religie Dalekiego Wschodu (hinduzim, buddyzm, taoizm i konfucjonizm) oraz religie historyczne (judaizm rabiniczny i islam) pod kątem możliwości doświadczenia mistycznego. Jak udało się ustalić, religie Dalekiego Wschodu koncentrują się bardziej na samodoskonaleniu, opanowywaniu własnych popędów i pragnień człowieka. Mistyka ma bardziej charakter procesu ad intra, prowadzi do wnętrza człowieka, odkrywa jego tajemnice, a nie otwiera na bóstwo. Praktyka ta ma prowadzić bardziej do wewnętrznej równowagi, niż miałaby posiadać bezpośrednie odniesienie do rzeczywistości transcendentnej. Nie występuje też w zasadzie kwestia osobowego bóstwa, a raczej dochodzą do głosu tendencje panteistyczne. W przypadku religii historycznych, zarówno judaizm rabiniczny, jak i islam, podkreślają ścisły monoteizm, jak też ontologiczny dystans człowieka wobec Boga. Praktyki mistyczne sprowadzają się do oddawania chwały Bogu i rozważania Jego Prawa, a także otwarcia się na Bożą łaskę. W judaizmie rabinicznym istotnym stał się nurt mądrościowy – chasydyzm. W islamie – nurt mistyczny – zwany sufizm – posiada raczej marginalne znaczenie i poruszał się zwykle po obrzeżach ortodoksji religii muzułmańskiej.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Piotr Koprowski
Relacje polsko-niemieckie a zjednoczenie Niemiec w 1990 r.
Artykuł jest próbą pokazania, jak w nowych realiach europejskich przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX w. kształtowały się wzajemne relacje polsko-niemieckie, co i w jakim zakresie łączyło i dzieliło Polaków i Niemców oraz jak rozwiązywano określone problemy, przezwyciężano trudności. Wydarzenia z tego okresu stworzyły nowe uwarunkowania stosunków polsko-niemieckich. Zjednoczenie Niemiec i ostateczna regulacja w odniesieniu do Niemiec w traktacie „dwa plus cztery” zaowocowały odebraniem Związkowi Radzieckiemu dużego strategicznego przedpola między Łabą i Bugiem. ZSRR, wycofując z ziemi niemieckiej własne oddziały, tracił zarazem argument uzasadniający kontrolę nad Polską jako krajem tranzytowym. Początkowe obawy Polaków w związku ze zjednoczeniem Niemiec i jego następstwami rozwiały w dużej mierze zawarte w latach 1990–1991 polsko-niemieckie traktaty: w sprawie ostatecznego uznania granicy oraz o współpracy i dobrym sąsiedztwie. Pojednanie między obydwoma narodami stało się oficjalnym celem politycznym. Zaczęła zarysowywać się wspólnota interesów Polski i Niemiec, na którą składały się m.in. kwestie współpracy gospodarczej, bezpieczeństwa europejskiego i zjednoczenia starego kontynentu. Polacy i Niemcy sukcesywnie zaczęli dokonywać określonych przewartościowań. W Niemczech pojawiały się, naznaczone empatią, wypowiedzi o tragicznych losach polskich ofiar nazizmu, w Polsce – przestała być tematem tabu sprawa powojennych wysiedleń Niemców. W nowych realiach politycznych żądania niemłodych już wysiedlonych, określających siebie mianem „wypędzeni”, traciły znaczenie w polityce niemieckiej, a polscy kombatanci z okresu drugiej wojny światowej nie mogli mieć większego wpływu na polską politykę. Wiele wskazuje na to, że była to swoista ofiara starszego pokolenia – po obydwu stronach – na rzecz polsko-niemieckiego pojednania.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Sprawy kościelne i duszpasterskie

Człowieka nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa (materiały liturgiczne)
Rok A, 2 niedziela zwykła – Uroczystość Zwiastowania Pańskiego

Sprawozdania

Ks. Marcin Dera, ks. Henryk Sławiński
Sprawozdanie z konferencji Stowarzyszenia Homiletów Polskich: „Głoszenie Dobrej Nowiny poza liturgią”, Przemyśl, 7–9 września 2025 r.

Przegląd bibliograficzny

Paweł Skibiński, Musicie od siebie wymagać… II Pielgrzymka Jana Pawła II do Polski, czerwiec 1983, Warszawa 2025 – ks. Kazimierz Rulka
Kazimierz Rulka, O tych, których cenię szczególnie, Włocławek 2024 – s. Bernadeta Żabierek