listopad/grudzień 2025
SPIS TREŚCI
- ks. Piotr Tomasik
Wprowadzenie - Ks. Ryszard Czekalski
Historia lekcji religii w polskiej szkole do roku 2023Przedmiotem opracowania jest refleksja nad miejscem i rolą lekcji religii w polskiej szkole w ciągu wieków. Można je podzielić na kilka okresów: działalności Komisji Edukacji Narodowej w wieku XVIII; dwudziestolecie międzywojenne; od roku 1945 do roku 1961, po roku 1990. Przyjęta cezura w tytule ma charakter umowny i wynika ze zmiany podejścia Ministerstwa Edukacji Narodowej do obecności religii w szkole. W artykule ukazana została pozytywna rola, jaką edukacja religijna spełniała, wpisując się w zmieniające się struktury oraz założenia polskiej oświaty. W obliczu kryzysu szkolnej lekcji religii oraz współczesnych wyzwań cywilizacyjnych zostały także sformułowane postulaty dotyczące wypracowania zaktualizowanej koncepcji polskiej katechezy, a w tym lekcji religii. - Ks. Radosław Mazur
Impulsy dla nowego polskiego dyrektorium katechetycznegoW 2001 r. ukazało się Dyrektorium katechetyczne Kościoła katolickiego w Polsce. Miało ono na celu doprecyzowanie ogólnych ze swojej natury wskazań dokumentu watykańskiego Dyrektorium ogólne o katechizacji z 1997 r. W roku 2020 ten ogólny dokument został odnowiony. Czy powstanie nowego dyrektorium ogólnego obliguje do aktualizacji dokumentu polskiego? Może pojawiły się również inne impulsy, które wymagają opisu i podpowiedzi dla odpowiedzialnych za dzieło katechezy w Polsce? W dyrektorium ogólnym pojawiają się dwie kwestie, które rzeczywiście domagają się dopowiedzenia lokalnego: rozwój kultury cyfrowej oraz powiązana z nim globalizacja. Także zmiana autorów dokumentu może być przedmiotem ciekawej analizy w dyrektorium polskim. Poza dokumentem watykańskim, dodatkowymi impulsami wskazującymi na niezbędność nowelizacji dyrektorium krajowego, ale też wskazującymi jego priorytety, są: obserwowana i zbadana sekularyzacja Polaków, zwłaszcza młodzieży oraz obecna sytuacja nauczania religii w szkole będąca naruszeniem trwającego od 35 lat konsensusu. - Ks. Paweł Mąkosa, Anna Zellma
Podstawowe założenia projektu Podstawa programowa nauczania religii rzymskokatolickiej w PolsceW odpowiedzi na przemiany społeczno-kulturowe w Polsce a także zmiany organizacyjne w środowisku szkolnym przygotowywana jest aktualnie nowa Podstawa programowa nauczania religii rzymskokatolickiej. Niniejsze opracowanie stara się przybliżyć podstawowe założenia projektu tego dokumentu. Wskazuje najpierw na próbę zmiany ujęcia nauczania religii w Polsce przy zachowaniu jego konfesyjności. Następnie omawia pięć obszarów treściowych, które zawiera projekt nowej podstawy programowej. W ten sposób powstaje syntetyczny obraz planowanych zmian, które w perspektywie najbliższych lat będą wdrażane w polskich szkołach. - Ks. Tomasz Wielebski
Formacja katechistów w Polsce. Założenia, rzeczywistość, wyzwaniaAutor artykułu podjął próbę refleksji nad formacją katechistów w Polsce, co stanowi odpowiedź na ustanowienie tej posługi przez papieża Franciszka na mocy ogłoszonego 10 maja 2021 roku motu proprio Antiquum ministerium. W swoich rozważaniach autor zwrócił uwagę na kontekst prac dotyczących przygotowywania koncepcji katechezy parafialnej, zwłaszcza na przygotowaną przez KEP roboczą wersję dokumentu Powołani do posługi w Kościele. Zasady formacji katechisty, lektora i akolity. Po ukazaniu zawartych w Magisterium założeń formacyjnych, ukazał dotychczasowy sposób realizacji formacji katechistów, odwołując się do przykładu działającej od 2010 roku Szkoły Katechistów Archidiecezji Poznańskiej. Swoje rozważania zakończył ukazaniem wyzwań stojących przed formacją katechistów w Polsce. Zwrócił uwagę na konieczność umiejscawiania ich w szerszym kontekście wyzwań do odnowy życia Kościoła w Polsce w duchu nawrócenia pastoralnego i duszpasterstwa misyjnego, które zakłada kerygmatyczną odnowę katechezy parafialnej, szczególne w kontekście katechezy z rodziną, dziećmi, młodymi i dorosłymi. Postulował zachowanie harmonii między formacją duchową a teologiczno-praktyczną, jak też powołanie ogólnopolskiego forum zrzeszającego przedstawicieli wszystkich ośrodków kształcących katechistów w Polsce. Jego zadaniem byłoby, między innymi, uszczegółowienie programu formacji katechistów zaproponowanego w dokumencie KEP-u, jak też wymiana doświadczeń. - Ks. Dariusz Kurzydło
Nowe akcenty katechetyczne w dokumencie końcowym Zgromadzenia Synodu Biskupów z roku 2024Tekst zawiera analizę Dokumentu końcowego Synodu o Synodalności (2021–2024) w kontekście rozumienia katechezy we współczesnej rzeczywistości Kościoła. Autor odwołuje się do innych dokumentów Kościoła (przede wszystkich katechetycznych) oraz innych autorów rozważających z jednej strony funkcję katechezy, z drugiej znaczenie Synodu dla odnowy wspólnoty Kościoła. Katecheza synodalna karmi się duchowością komunii i formuje do życia synodalnego. Pełniąc fundamentalną rolę dla formacji uczniów-misjonarzy, zarazem szuka inspiracji dla nowych form oddziaływania Kościoła na współczesną kulturę.
Studia i refleksje
- Ks. Tadeusz Dzidek
Katharsis wiary na przykładzie opowiadania Sąd ostateczny Karela ČapkaArtykuł zawiera analizę opowiadania Sąd ostateczny Karela Čapka, który jest tekstem prowadzącym do katharsis wiary – duchowego oczyszczenia z moralnego schematyzmu i skłonności do osądzania innych. Autor zestawia ideę katharsis, wywodzącą się z filozofii Arystotelesa, z przesłaniem opowiadania: poznanie całej prawdy o człowieku prowadzi nie do potępienia, lecz do zrozumienia i współczucia. Bohater opowiadania, seryjny morderca Ferdynand Kugler po śmierci staje przed niebiańskim trybunałem. Świadkiem w sprawie jest sam Bóg, który zna całą prawdę o życiu oskarżonego, zarówno jego zbrodnie, jak i motywy oraz dobre czyny. Mimo to nie On wydaje wyrok – robią to ludzie, gdyż, jak mówi Bóg, „człowiek należy do człowieka”, a On sam nie może sądzić, ponieważ wie zbyt wiele – a wiedza prowadzi do zrozumienia, nie do osądu. Autor artykułu podkreśla, że opowiadanie ma walor teologiczny – prowokuje chrześcijan do refleksji nad własną skłonnością do oceniania innych. Cytując Pismo Święte, pokazuje, że prawdziwa sprawiedliwość i sąd należą do Boga, a człowiek powinien raczej dążyć do miłosierdzia i pokory. Sąd ostateczny ukazuje więc, że katharsis wiary w kontekście postrzegania bliźnich polega nie na potępianiu, ale na próbie ich zrozumienia.
- Renata Biała
Maryja jako wzór ewangelizacji w czasach kultury upadku i cywilizacji śmierciW tym artykule stawiam pytanie, jakiego wzoru w ewangelizacji możemy uczyć się od Maryi w obliczu kultury upadku, samotności, która w różnych przejawach zmierza ku cywilizacji śmierci, a nie życia. Spojrzenie na wybrane perykopy oraz tytuły maryjne stanowić będzie inspirację do tego, by w Maryi szukać sposobu na ewangelizację w kontekście kultury upadku. - Ks. Krzysztof Mętlewicz
Treści homiletyczno-moralne zawarte w tekstach mszalnych z formularza św. Jakuba ApostołaArtykuł analizuje teksty mszalne oraz czytania z formularza liturgicznego św. Jakuba Apostoła. Celem badań jest ukazanie, w jaki sposób zawarta w nim treść może być odczytywana w perspektywie homiletyczno-moralnej. Struktura artykułu obejmuje cztery części. Pierwsza stanowi wprowadzenie do historii kultu św. Jakuba Większego oraz zwięzły biogram Apostoła. Kolejne dwie części zawierają krytyczną analizę tekstów euchologijnych oraz antyfon, mającą na celu ukazanie ich teologicznej i duchowej głębi. Ostatnia część stanowi podsumowanie badań oraz syntezę uzyskanych wyników. Zasadniczą nowością podjętych badań jest wykazanie, w jaki sposób teksty mszalne, przeniknięte mądrością, mogą być odkrywane na nowo, a przykład św. Jakuba Większego pomaga nie tylko głębiej przeżywać liturgię eucharystyczną, ale także prowadzić życie odważnego świadka wiary w coraz bardziej zsekularyzowanym świecie.
- Ks. Witold Ziętarski
Zbawienie wieczne – dar czy nagroda – w tekstach modlitw powszechnych Hlondianum w 2022 rokuW pracy przedstawiono analizę dotyczącą teologii zbawienia wiecznego w modlitwach powszechnych wydawnictwa Hlondianum na 2022 rok, w kontekście ich wpływu na wiarę uczestników liturgii Eucharystii. Autor bada wezwania dotyczące modlitwy za zmarłych. W pracy wyodrębnia podstawowe słownictwo stosowane przez autorów Hlondianum, zwracając uwagę na kluczowe różnice między pojęciami daru, łaski, nagrody oraz ich związku z życiem wiecznym i zbawieniem. Teologię modlitwy za zmarłych wydawnictwa zestawia z teologią Kościoła rzymskokatolickiego. - Ks. Łukasz Matuszak
Rodzice chrzestni w świetle prawa kanonicznego i diecezjalnego włocławskiegoFunkcja rodziców chrzestnych w Kościele katolickim ma długą tradycję i istotne znaczenie duchowe oraz kanoniczne. Chrzestni nie są jedynie symbolicznymi towarzyszami sakramentu chrztu, lecz pełnią ważną rolę w duchowym wspieraniu ochrzczonego na drodze wiary. Ich zadania ewoluowały od starożytnych poręczycieli wiary (fideiussores) do współczesnych wymogów prawa kanonicznego, które kładzie nacisk na świadectwo życia i formację duchową.
Kodeks prawa kanonicznego z 1983 roku szczegółowo określa wymagania wobec chrzestnych, w tym między innymi wiek (minimum 16 lat), stan życia zgodny z nauką Kościoła oraz obowiązek wspierania ochrzczonego w życiu chrześcijańskim. W diecezji włocławskiej, zwłaszcza po II Synodzie Diecezjalnym (1994), podkreśla się konieczność odpowiedniego przygotowania chrzestnych poprzez katechezy i formację duszpasterską. Chrzestni mają aktywnie uczestniczyć w wychowaniu religijnym dziecka, będąc dla niego świadkami wiary i duchowymi przewodnikami. W wyjątkowych sytuacjach mogą towarzyszyć chrztowi także świadkowie chrztu, jednak nie zastępują oni chrzestnych katolickich. W przypadku niespełnienia wymagań kanonicznych lub poważnych uchybień duchowych, możliwa jest rezygnacja lub zmiana chrzestnego po rozeznaniu duszpasterskim.
Podsumowując, funkcja chrzestnych to nie tylko formalność, lecz poważne zobowiązanie ewangelizacyjne i wspólnotowe. Współczesne duszpasterstwo dąży do przywrócenia właściwego znaczenia tej roli, aby chrzestni mogli efektywnie wspierać rozwój duchowy ochrzczonych, realizując misję Kościoła zgodnie z nauką Soboru Watykańskiego II i Magisterium. - Ks. Dariusz Pater, Ks. Antoni Przybysz
Wyzwania w pracy kapłanów święconych w wieku 35+ w kontekście stałej formacji kapłańskiejPowołanie do kapłaństwa w wieku dojrzałym, po 35 roku życia, staje się coraz bardziej powszechnym zjawiskiem, na które Kościół w Polsce odpowiedział m.in. powstaniem Ogólnopolskiego Seminarium dla Starszych Kandydatów do Święceń. Doświadczenie życiowe tych mężczyzn – często wdowców, osób samotnych czy po stwierdzeniu nieważności małżeństwa – znacząco wpływa na ich drogę powołania i późniejszą posługę. Artykuł analizuje wyzwania, z jakimi mierzą się późno wyświęceni kapłani, takie jak problemy adaptacyjne, zdrowotne, duchowe, rodzinne, społeczne i finansowe. Badania oparte na wywiadach pogłębionych z czterema kapłanami pokazują zarówno trudności, jak i przykłady udanej adaptacji do nowego stylu życia.
Okazuje się, że wcześniejsze życie świeckie może być atutem w duszpasterstwie, zwłaszcza w relacjach z ludźmi i w pracy z rodzinami. Problematyczna bywa jednak formacja stała, która nie zawsze odpowiada na specyfikę potrzeb starszych kapłanów, zwłaszcza tych, którzy wcześniej byli w związkach małżeńskich. Istnieje potrzeba opracowania odrębnych programów formacyjnych i duszpasterskiego wsparcia dla kapłanów-wdowców. Wśród wniosków pojawia się postulat tworzenia wspólnot wsparcia oraz większego docenienia duchowości, doświadczenia i gotowości do służby tej grupy duchownych. Badani kapłani podkreślają, że wiek nie stanowi przeszkody w pełnieniu posługi, jeśli towarzyszy mu dojrzałość, zdrowie i głęboka motywacja duchowa. Artykuł ukazuje późne powołania jako cenne i potrzebne odpowiedzi na współczesny kryzys powołań w Kościele.
Sprawy kościelne i duszpasterskie
- Człowieka nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa (materiały liturgiczne)
- Rok A, 1 niedziela Adwentu – Niedziela Chrztu Pańskiego
Sprawozdania
- Ks. Janusz Borucki
Sprawozdanie z ogólnopolskiej konferencji naukowej i walnego zebrania Stowarzyszenia Kanonistów Polskich „Aktualne problemy relacji między Państwem a Kościołem w Polsce. Aspekt prawny” Licheń, 3–5 września 2025 r.
Przegląd bibliograficzny
- Zbigniew Kucharski, Ta, która poznała Jezusa – bł. Karolina Kózka, Ząbki 2025 – bp Ignacy Dec