Zeszyt 3 (706) – tom 187 – Edukacja medialna w wyższych seminariach duchowych

listopad / grudzień 2026

SPIS TREŚCI

ks. Krzysztof Marcyński SAC
Wprowadzenie
Klaudia Cymanow-Sosin
Praktyczny wymiar nowoczesnej edukacji medialnej z udziałem „ludzi pomostowych”
Celem artykułu jest analiza znaczenia edukacji medialnej w formacji seminaryjnej oraz określenie roli „ludzi pomostowych”, których potrzebę wskazywał w swoich wykładach Michał Heller. Kategoria ta odnosi się do osób zdolnych do integrowania kompetencji teologicznych, humanistycznych i medialnych, a zarazem do budowania dialogu między światem Kościoła a współczesnym środowiskiem komunikacji cyfrowej. Podstawę teoretyczną stanowi publikacja Ewangelizacja w mediach. Rola i znaczenie formatowania przekazów na przykładzie wybranych stacji radiowych autorstwa Klaudii Cymanow-Sosin i Marcina Ciechanowskiego, w której wskazano media jako przestrzeń preewangelizacji, ewangelizacji i postewangelizacji oraz podkreślono znaczenie świadectwa i jakości komunikacji ewangelizacyjnej. Materiał empiryczny obejmuje analizę dziesięciu pogłębionych wywiadów z klerykami seminariów duchownych różnych zgromadzeń zakonnych, którzy uczestniczyli w zajęciach z edukacji medialnej w 2026 roku. Wyniki badań wskazują, że młodzi kandydaci do kapłaństwa postrzegają kompetencje medialne jako integralny element przyszłej działalności duszpasterskiej. Jednocześnie podkreślają potrzebę obecności mentorów i ekspertów świeckich, którzy mogliby pełnić funkcję pośredników pomiędzy światem mediów i światem formacji duchowej. Badania potwierdzają, że skuteczna ewangelizacja cyfrowa wymaga nie tylko znajomości narzędzi technologicznych, lecz przede wszystkim autentycznego świadectwa, formacji etycznej oraz współpracy duchownych i świeckich.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Monika Przybysz
AI i media społecznościowe w formacji seminaryjnej: szanse, ryzyka i zasady etycznego rozeznania
Artykuł podejmuje problematykę integracji sztucznej inteligencji (AI) i mediów społecznościowych w procesie formacji seminaryjnej. Wychodząc od nauczania Kościoła, w tym orędzia papieża Leona XIV na 60. Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu (2026) oraz dokumentów synodalnych, autor analizuje szanse i zagrożenia związane z cyfryzacją życia seminaryjnego. Z jednej strony wykazano narzędziowe i dydaktyczne walory AI jako asystenta naukowego oraz duszpasterskich komunikacji społecznych. Z drugiej strony ukrócono iluzję „chodzenia na skróty” intelektualne i duchowe, przestrzegając przed zastępowaniem osobistego zmagania ze Słowem Bożym i modlitwą przez algorytmy generatywne. Artykuł analizuje również wyzwania cyfrowego klerykalizmu i autopromocji influencerów w sieci. W podsumowaniu autor proponuje systemowe założenia dla seminariów w postaci Karty etycznej AI oraz Wytycznych medialnych, opartych na antropologicznym rozróżnieniu między technologią jako sługą a surogatem duszpasterstwa.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Józef Kloch
AI literacy w edukacji seminaryjnej. Wyniki badań własnych i postulaty edukacyjne
Artykuł podejmuje problematykę edukacji medialnej w seminariach duchownych wobec rozwoju generatywnej AI. Celem jest diagnoza poziomu AI literacy alumnów oraz rekomendacje dotyczące miejsca kompetencji AI w formacji seminaryjnej. Podstawę empiryczną stanowi anonimowe badanie ankietowe z maja 2026 r. wśród 49 alumnów jednego z większych polskich seminariów, obejmujące wiedzę o AI, etykę jej stosowania oraz praktyki wykorzystania narzędzi generatywnych. Wyniki wskazują na instrumentalne postrzeganie AI, wysoką świadomość zagrożeń przy jednoczesnym rozdźwięku między deklarowanymi normami a praktyką oraz na brak uczelnianych zasad korzystania z AI. Analizę osadzono w nauczaniu Kościoła, zwłaszcza encykliki Leona XIV Magnifica humanitas, podkreślającej znaczenie ludzkiego sprawstwa (human agency). Sformułowano postulaty normatywne, edukacyjne i infrastrukturalne dla AI literacy w edukacji medialnej seminarzystów.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Maciej Makuła SDB
Misjonarze cyfrowi? Kompetencje medialne przyszłych kapłanów jako wyzwanie formacji seminaryjnej w dobie AI
Artykuł analizuje, w jaki sposób paradygmat misjonarza cyfrowego może stać się podstawą aktualizacji formacji seminaryjnej w kontekście kultury cyfrowej i rozwoju sztucznej inteligencji. Autor pokazuje ewolucję myślenia Kościoła: od traktowania mediów jako narzędzi komunikacji do uznania środowiska cyfrowego za realną przestrzeń ewangelizacji i duszpasterstwa. Szczególną uwagę poświęca dokumentom kościelnym, zwłaszcza synodalnym i formacyjnym, które coraz wyraźniej wskazują na potrzebę obecności, towarzyszenia i formacji misjonarzy cyfrowych. W centrum refleksji znajduje się reinterpretacja czterech wymiarów formacji kapłańskiej z Pastores dabo vobis: ludzkiego, duchowego, intelektualnego i duszpasterskiego. Każdy z nich zostaje odniesiony do wyzwań świata sieciowego, algorytmicznego i AI, z uwzględnieniem kompetencji medialnych, etyki technologicznej oraz krytycznego myślenia. Artykuł wskazuje, że przyszły kapłan powinien nie tylko rozumieć logikę mediów cyfrowych, lecz także umieć działać w nich odpowiedzialnie i twórczo.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Studia i refleksje

Ks. Mateusz Markowski
Pokonanie przeszkód do wiary według św. Augustyna
Podstawowym dziełem Augustyna w rozważaniu życia szczęśliwego jest De vita beata. Wyraził w nim przekonanie, że zmierzanie do życia szczęśliwego musi nieodzownie obejmować przybliżanie się do Boga, jako jedynej pełni szczęścia dla człowieka. Augustyn jest przykładem człowieka, w którym ukazuje się wytrwałość w dążeniu do osiągnięcia tego jedynego i prawdziwego szczęścia, które łączy się również z nawróceniem jego osoby. Przebył on długą drogę, doświadczając różnorakich sytuacji życiowych, lecz w ostateczności znalazł i osiągnął to, czego poszukiwał. Poprzez rozprawy filozoficzne powoli kształtował mu się obraz życia szczęśliwego, nie mniej jednak ostatecznie dostrzegł jasność swego życia w Księgach natchnionych, których wcześniej czytanie porzucił. Ostatecznie Biblia potwierdziła Augustynowi prawdziwość szczęścia osiągalnego w Bogu, poprzez słowa św. Pawła.
Cały dialog filozoficzny o pokonaniu przeszkód do wiary według św. Augustyna jest podejmowaniem problematyki szczęścia, które powinno charakteryzować się pełnią dobra niezmiennego i nieprzemijającego. Takie pokonanie przeszkód jest możliwe do osiągnięcia przez człowieka jedynie w odniesieniu do rzeczywistości transcendentnej. Pełnią pokonania przeszkód może być tylko Bóg, którego obecności człowiek może doświadczyć w swoim życiu doczesnym w immamentności swojej duszy i poprzez styczność z Jego Bożym Słowem. Augustyn jednoznacznie stwierdza, iż największym szczęściem dla człowieka jest nieustanne trwanie przy Bogu, jako Prawdzie i Dobru najwyższym przez pokonanie przeszkód, które prowadzą do wiary.

Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Tomasz Biedka
Ubóstwo jako kryterium wiarygodności Kościoła w świetle adhortacji Leona XIV Dilexi te
Artykuł podejmuje refleksję nad znaczeniem ubogich w misji Kościoła w świetle adhortacji apostolskiej Dilexi te papieża Leona XIV. Punktem wyjścia jest analiza współczesnego kryzysu wrażliwości na ubóstwo, uwarunkowanego procesami indywidualizacji, konsumpcjonizmu i marginalizacji społecznej. Następnie ukazane zostaje biblijne i chrystologiczne zakorzenienie preferencyjnej opcji na rzecz ubogich, rozwijane w nauczaniu ojców Kościoła oraz w kolejnych etapach Magisterium – od encyklik społecznych Leona XIII, przez Sobór Watykański II, aż po nauczanie papieży XX i XXI wieku. W świetle Dilexi te ubodzy zostają ukazani nie jedynie jako adresaci pomocy Kościoła, lecz jako podmiot jego życia i uprzywilejowane miejsce objawienia Chrystusa. Artykuł kończy się sformułowaniem praktycznych wskazań pastoralnych oraz propozycją modelu realizacji postulatów adhortacji w życiu Kościołów lokalnych, podkreślając, że relacja do ubogich stanowi kryterium autentyczności wiary i wiarygodności misji Kościoła we współczesnym świecie.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Maciej Tyckun
Eklezjalny wymiar kapłaństwa służebnego według posynodalnej adhortacji apostolskiej Pastores dabo vobis Jana Pawła II
Tożsamość kapłana wypływa z jego sakramentalnego upodobnienia do Chrystusa – Kapłana, które dokonuje się w przyjęciu święceń prezbiteratu. Ważna jest formacja kapłanów, aby rozwijali się zgodnie z tym, kim są i do czego zostali powołani. Jan Paweł II w Adhortacji Pastores dabo vobis ukazuje prawdę o jedynym kapłaństwie Jezusa Chrystusa – Głowy Kościoła i o przekazywaniu tego kapłaństwa we wspólnocie Kościele na drodze sukcesji apostolskiej poprzez sakrament święceń.

Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Anna Chrzęstek
Działalność naukowa i duszpasterska ks. Franciszka Woronowskiego
Ks. dr hab. Franciszek Woronowski w swych publikacjach przedstawił chrześcijańską koncepcję miłości miłosiernej w posoborowej parafii. Jako wykładowca i kierownik duchowy wielu pokoleń kleryków, pracował naukowo nad ostatecznym kształtem proponowanego przez siebie „innowacyjnego systemu teologii miłosierdzia”.
Stworzony przez F. Woronowskiego system ukazuje nowe wymiary duszpasterstwa i apostolstwa świeckich oraz wizję życia chrześcijańskiego. W realizacji tego programu wskazywał na możliwość głębokiego odrodzenia człowieka, rodziny, Kościoła i Ojczyzny. Poprzez swoje liczne publikacje ks. Woronowski pragnął zmobilizować duszpasterzy i wiernych do przeobrażenia rzeczywistości codziennego życia według wymagań postawionych przez Chrystusa.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Włodzimierz Gałązka
Dzieje Zgromadzenia Księży Marianów Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w perspektywie działania Bożej Opatrzności
Celem artykułu jest ukazanie historii Zgromadzenia Księży Marianów Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, które jest pierwszym zakonem kleru regularnego o ślubach uroczystych w Polsce. Zostało założone w 1673 roku przez św. Stanisława od Jezusa i Maryi Papczyńskiego, a zatwierdzone 24 listopada 1699 roku przez papieża Innocentego XII. Zgromadzenie w latach 1747–1750 zostało odnowione i zreformowane przez o. Kazimierza Wyszyńskiego, a następnie w okresie od 1909 do 1910 roku odnowione przez bł. Jerzego Matulewicza. Dzieje Zgromadzenia Księży Marianów przedstawiają przede wszystkim działalność ludzi powołanych przez Bożą Opatrzność. W historii marianów można jednak dostrzec nie tylko logikę i mądrość działania człowieka albo ich całkowity brak, ale też opatrznościowy wpływ Boga na dzieje ludzkości, której celem ostatecznym jest eschatologia.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Krzysztof Borecki
Działalność Akcji Katolickiej w okresie II Rzeczypospolitej. Zarys problematyki
Akcja Katolicka stanowiła jedną z najważniejszych form zorganizowanego apostolstwa świeckich w Kościele katolickim pierwszej połowy XX wieku. Jej rozwój w II Rzeczpospolitej był odpowiedzią na społeczne i polityczne przemiany zachodzące po zakończeniu I wojny światowej oraz realizacją koncepcji apostolstwa świeckich rozwijanej przez papieża Piusa XI. Celem artykułu jest przedstawienie procesu organizacji i rozwoju Akcji Katolickiej w Polsce międzywojennej z uwzględnieniem jej podstaw prawnych, struktury organizacyjnej oraz zasad funkcjonowania. Szczególną uwagę poświęcono działalności ks. biskupa Stanisława Adamskiego, który odegrał zasadniczą rolę w opracowaniu polskiego modelu organizacyjnego Akcji Katolickiej. Podstawy prawne działalności organizacji zostały oparte na postanowieniach konkordatu z 1925 r., Statucie Konstytucyjnym Akcji Katolickiej z 1930 r. oraz przepisach dotyczących stowarzyszeń religijnych. Przeprowadzone badania wskazują, że Akcja Katolicka nie była wyłącznie organizacją religijną, lecz instytucją o jasno określonym statusie prawnym i eklezjalnym. Jej działalność stanowiła istotny element realizacji katolickiej nauki o apostolstwie świeckich oraz współpracy duchowieństwa z wiernymi w misji Kościoła. Doświadczenia Akcji Katolickiej okresu II Rzeczpospolitej zachowują aktualność również we współczesnej refleksji nad organizacją apostolstwa świeckich oraz miejscem wiernych w życiu Kościoła.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Sprawy kościelne i duszpasterskie

Człowieka nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa (materiały liturgiczne)
ROK B, 1 niedziela Adwentu – Niedziela Chrztu Pańskiego

Przegląd bibliograficzny

Od heroizmu codzienności do męczeństwa. Świętość (nie)kanonizowana, red. naukowa A. Pryba, Poznań 2026 (Studia i materiały 228)
Paul M. Zulehner, Zeitenwende. Aufgaben und Chancen kirchlicher Strukturreformen, Ostfildern 2025
Andrzej Grzelak, „Dunin” duchowy przewodnik w okresie zaborów – modlitewnik z Gniezna, Gniezno 2025
Śmierć kliniczna i inne studia, red. E. Sakowicz, Kraków 2026 – ks. Leonard Fic
Mirosław Krajewski, Sanctuarium Oboriensis in Terreae Dobrienensis. Oborzańska Maryja Bolesna – Królowa i Patronka Dobrej Ziemi. Na pięćdziesiątą rocznicę koronacji Jej Wizerunku (1976–2026) oraz 420. rocznica pobytu Ojców Karmelitów w Oborach (1606–2026), Obory – Rypin 2026
Polski etos romantyczny, red. Lidia Banowska, Wiesław Ratajczak, Kraków 2025