Zeszyt 2 (702) – tom 186 – Symbolika ciała i gestu w Biblii

marzec / kwiecień 2026

SPIS TREŚCI

Anna Kuśmirek
Wprowadzenie
Anna Kuśmirek
Percepcja, refleksja, działanie. Funkcje metafor somatycznych w Księdze Przysłów (Prz 4, 20–27)
Artykuł analizuje, jak Księga Przysłów wykorzystuje obrazy części ciała (ucho, oko, serce, usta, stopy, kości) do nauczania mądrości. W przeciwieństwie do tradycyjnego postrzegania człowieka jako oddzielnej duszy i ciała, Księga Przysłów przedstawia go jako zintegrowaną całość. Głównym celem artykułu jest ukazanie, że mądrość w Księdze Przysłów to nie tylko zbiór zakazów, lecz relacja rozpoczynająca się od „bojaźni Pańskiej”, wymagająca zaangażowania całego człowieka. Analiza fragmentu Prz 4, 20–27, z uwzględnieniem znaczenia hebrajskich słów, struktury tekstu i jego praktycznego wpływu, podkreśla, że ciało jest aktywnym uczestnikiem w procesie zdobywania mądrości. Opis udziału poszczególnych części ciała w Prz 4, 20–27 koresponduje dynamice triady: receptio – meditatio – actio. Pozwala spojrzeć na Księgę Przysłów jako na zintegrowany program dydaktyczny. W efekcie, artykuł ukazuje Księgę Przysłów jako kompleksowy przewodnik, który angażuje całą osobę – jej zmysły, umysł i ciało – w proces przyswajania i praktykowania mądrości.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Krzysztof Piotr Kowalik
Serce jako symbol wewnętrznej przemiany człowieka w Psalmie 4
Artykuł ukazuje wykorzystanie terminu „serce” w Ps. 4. Ukazuje go w kontekście rozumienie tego terminu w kontekście kultury starożytnego Bliskiego Wschodu i starotestamentowego przekazu. Zasadnicza teza wskazuje, że termin „serce” akcentuje potrzebę wewnętrznej przemiany i wglądu w motywacje swego postępowania. To prowadzi do odwrócenia się od zła i bezbożności i skierowaniu ku Bogu i czynom wynikającym z Jego woli. Skutkiem jest wewnętrzny pokój, który symbolizuje radość serca. Motyw serca zwracającego się ku Bogu stanowi też podstawę autentycznej pobożności.
Zasadniczą analizę poprzedza dosłowny przekład oraz nakreślenie kontekstu Ps 4 w zbiorze psalmów, jego formy oraz ukazanie bohaterów utworu. Wskazują one na złożoną konstrukcję tekstu. Dzięki temu nabiera on uniwersalnego charakteru i pozwala czytelnikowi na łatwiejsze odniesienie go do własnej sytuacji życiowej. Nadto psalm na bazie sporu narratora i jego przeciwników buduje obraz wewnętrznego dialogu człowieka i weryfikuje jego postawy życiowe. Uwydatnia zastosowany w nim zwrot o mówieniu do serca. To wskazuje, iż istotą osądu człowieka jest ocena Boga mającego wgląd w ludzkie serce.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
O. Piotr Pasierski OSPPE
Kapłan – ofiara – ołtarz. Ciało kapłanów Starego Testamentu w świetle antropologiczno-kulturowej lektury Księgi Wyjścia 29 i Księgi Kapłańskiej 8
Artykuł, przyjmując perspektywę antropologii kulturowej, podejmuje analizę elementów rytuału wprowadzenia w urząd kapłański, odnoszących się do ciała, opisanych w Księdze Wyjścia 29 i Księdze Kapłańskiej 8. W toku badań sięgnięto do symbolicznej warstwy znaczeniowej obrzędowych działań, takich jak: przyprowadzenie przed namiot spotkania, obmycie ciała, namaszczenie głowy, a także naznaczenie krwią uszu i palców prawej ręki oraz nogi przyszłych kapłanów. Dzięki osadzeniu w językowo reprezentowanym kontekście rytualnym Wj i Kpł uchwycono wyraźne podobieństwa oraz analogie zachodzące pomiędzy ciałami kapłanów, ciałami składanych ofiar, a także korpusem ołtarza – zarówno w wymiarze działań symbolicznych, jak i użytych rekwizytów. Wykazane paralelizmy, zinterpretowane w świetle komunikacyjnej funkcji rytuału, wskazują na intencjonalny charakter tych powiązań, które służyły ideowej konceptualizacji instytucji starotestamentowego kapłaństwa. Jednakże ukazanie kapłaństwa jako rzeczywistości nierozerwalnie związanej z ofiarą i ołtarzem, a zarazem ciał kapłanów jako ofiarowanych Bogu i – na wzór ołtarza – będących przestrzenią kontaktu z Nim, odsłania pełny potencjał semantyczny tego rytuału w perspektywie Nowego Testamentu i kapłaństwa Jezusa Chrystusa.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Michał Owczarz SAC
Symboliczna czynność obmycia nóg (J 13, 1–20). Analiza literacko-teologiczna
Artykuł analizuje symbolikę obmywania stóp w świetle perykopy J 13, 1–20. Uwzględnia kontekst historyczno-społeczny tego gestu w tradycji żydowskiej oraz grecko-rzymskiej, a także jego miejsce i strukturę w narracji Ewangelii św. Jana. Analiza ukazuje główne linie interpretacyjne tego gestu. od wczesnochrześcijańskich po współczesną teologię. Obmywanie stóp jawi się jako znak pokornej służby i nowego modelu przywództwa, wyraz miłości Boga i zapowiedź krzyża. Symbolizuje ono oczyszczenie po chrzcie, otwarcie na relację z Jezusem oraz przygotowanie do misji. Równocześnie stanowi znak wyniesienia uczniów i włączenia ich do wspólnoty mesjańskiej opartej na braterstwie, miłości i służbie, co nadaje gestowi aktualne znaczenie w misji Kościoła.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Dorota Muszytowska
Zgrzytanie zębami w Biblii
Niniejszy artykuł analizuje teksty biblijne (Ps 35, 16; Ps 37, 12; Ps 112, 10; Lm 2, 16; Hi 16, 9; Mt 8, 12; Mt 13, 42.50; Mt 22, 13; Mt 24, 51; Mt 25, 30; Łk 13, 28; Dz 7, 54), w których występują wypowiedzi związane z czynnością zgrzytania zębami. Wyrażenie to w Biblii ma sens metaforyczny. Oznacza przede wszystkim okazywanie złości, agresji, przemocy niewerbalnej, słownej, fizycznej, psychicznej i duchowej i wykazuje związek z cierpieniem spowodowanym tego typu agresją. Opisuje rzeczywistość wrogą człowiekowi. Używane w kontekście eschatologicznym opisuje rzeczywistość tych, którzy są odrzuceni, pozbawieni obecności Boga.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Studia i refleksje

Aleksandra Klauza
Krzyż – wiarygodny znak tożsamości chrześcijańskiej
Celem niniejszego artykułu jest ukazanie krzyża jako fundamentalnego i wiarygodnego znaku tożsamości chrześcijańskiej, ze szczególnym uwzględnieniem nauczania Pawła Apostoła. W pierwszej części przedstawiono wezwanie Chrystusa do naśladowania Go w niesieniu własnego krzyża, w drugiej omówiono paradoksalną i skandaliczną naturę krzyża jako znaku sprzeciwu wobec ludzkich oczekiwań, a w trzeciej ukazano krzyż jako mądrość, powód do chluby oraz przejście do zmartwychwstania, życia i chwały.
Przeprowadzone analizy wskazują, że krzyż w świetle nauczania Apostoła Narodów nie jest jedynie symbolem cierpienia i klęski, lecz miejscem objawienia Bożej mądrości i mocy oraz fundamentem duchowej tożsamości i nadziei chrześcijanina.

Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Łukasz Libowski
„Bóg stworzył i odkupił człowieka I stąd całego człowieka winien posiadać”. Kazania XXIV i XXV Ryszarda ze św. Wiktora z jego Liber exceptionum – słowo wstępu i przekład
Artykuł poświęcony jest dwóm z kazań Ryszarda ze św. Wiktora (zm. 1173), przedstawiciela szkoły bardzo prężnie w wieku XII działającej przy umiejscowionym pod Paryżem opactwie św. Wiktora. Chodzi o kazania XXIV i XXV z X księgi II części Ryszardowego dzieła Liber exceptionum, które to kazania są komentarzami do – odpowiednio – Iz 33, 2 oraz Ps 51(50), 9. Zasadniczą część opracowania stanowi polski przekład rzeczonych kazań, opatrzony najniezbędniejszymi tylko krótkimi uwagami. Celem przygotowania czytelnika do lektury utworów tłumaczenie poprzedzono kilkoma słowami wstępu.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Wojciech Mueller
Męczeństwo bł. ks. Stanisława Streicha w świetle sakramentu pokuty i pojednania
Celem niniejszego opracowania jest ukazanie, w trzech częściach, tła zbrodni lubońskiej w odniesieniu do sakramentu pokuty i pojednania. W pierwszej kolejności dotyczy to sytuacji, kiedy zbrodniarz Wawrzyniec Nowak na tydzień przed dokonaniem zamachu przy kratkach konfesjonału poinformował ks. Stanisława Streicha, że go zabije. Drugi aspekt ukazuje samą spowiedź kapłana w rodzinnej Bydgoszczy w przededniu śmierci. Trzeci zaś dotyczy okazji udzielania sakramentu spowiedzi św. samemu zamachowcy.
W realizacji tematu odwołano się do licznych materiałów źródłowych zdeponowanych w różnych archiwach oraz do wspomnień świadków tragicznych wydarzeń, przedwojennych artykułów prasowych, a także współczesnych publikacji. Opracowanie artykułu zostało wzbogacone najnowszymi dokumentami pozyskanymi w trakcie przygotowań do beatyfikacji, przechowywanymi w archiwum postulacji błogosławionego Stanisława Streicha w Kobylnicy. Proces badawczy w artykule został przeprowadzony metodą analityczno-syntetyczną, która pozwoliła na wyciągnięcie konkluzji, a także udzielenie odpowiedzi na postawione pytania.

Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Paweł Lisoń
Ein Farbenfroher Prediger. Glasmalerei im pastoralen Dienst der Kirche am Beispiel der Realisierungen in Simpelveld, Dobrodzień und Koźle
Barwny kaznodzieja. Witraż w duszpasterskiej posłudze Kościoła na przykładzie realizacji w Simpelveld, Dobrodzieniu i Koźlu
Artykuł analizuje witraż jako narzędzie duszpasterskie Kościoła, ukazując jego rolę nie tylko jako elementu dekoracyjnego, lecz przede wszystkim jako nośnika treści teologicznych, katechetycznych i formacyjnych. Witraż, łączący światło, obraz i symbol, oddziałuje na całego człowieka – intelekt, emocje i wyobraźnię – stając się swoistym „barwnym kaznodzieją”, zdolnym wspierać przepowiadanie słowa Bożego oraz pogłębiać doświadczenie liturgiczne. Studium opiera się na analizie trzech zespołów witraży: w Simpelveld (Holandia), Dobrodzieniu i Koźlu (Górny Śląsk), powstałych w różnych kontekstach historycznych i pastoralnych. Przykład Simpelveld ukazuje witraż jako świadomie zaplanowane narzędzie katechetyczne, obudowane komentarzem homiletycznym proboszcza. Realizacja w Dobrodzieniu odsłania funkcję medytacyjną i egzystencjalną witraży, wpisanych w duchową drogę wierzącego. Z kolei w Koźlu witraż staje się formą teologicznego świadectwa i apologii wiary wobec ideologicznych ataków narodowego socjalizmu. Analiza tych przypadków prowadzi do wniosku, że witraż – jeśli powstaje w oparciu o świadomy zamysł teologiczny – pozostaje aktualnym i skutecznym środkiem duszpasterskim, zdolnym formować wiarę kolejnych pokoleń.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Sprawy kościelne i duszpasterskie

Człowieka nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa (materiały liturgiczne)
Rok A, Niedziela Męki Pańskiej – 6. Niedziela Wielkanocna

Przegląd bibliograficzny

Stephen Clarke, Rewolucja francuska …i co poszło nie tak, Warszawa 2024 – ks. Kazimierz Rulka
Paul Cooper, Utracone cywilizacje. Jak rozkwitały i umierały imperia, Kraków 2025 – ks. Kazimierz Rulka