Zeszyt 1 (689) – tom 182 – Ateneum Kapłańskie

styczeń/luty 2024

SPIS TREŚCI

ks. Marian Kowalczyk SAC
Tajemnica Bożego macierzyństwa Maryi w kontekście zbawczej misji Chrystusa i Kościoła
Treść artykułu dowodzi, że zdogmatyzowanie wiary w Boże Macierzyństwo Maryi otworzyło bramę do kolejnych dogmatów i tytułów maryjnych w kontekście misji Maryi w zbawczym dziele Chrystusa. W kontekście tej misji zwraca się najpierw uwagę na udział Maryi w tajemnicy Wcielenia, a następnie w dziele Chrystusowego odkupienia i zbawienia. Zwieńczeniem wywodów jest zobrazowanie kontynuacji macierzyństwa Maryi w zbawczej misji Kościoła.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Kryspian Przyjazny
Misja ewangelizacyjna Maryi w świetle Aparecida i Evangelii gaudium
W artykule podjęto próbę przedstawienia misji ewangelizacyjnej Maryi w świetle Dokumentu Końcowego V Ogólnej Konferencji Episkopatów Ameryki Łacińskiej i Karaibów Aparecida oraz adhortacji apostolskiej papieża Franciszka Evangelii gaudium. Błogosławiona Dziewica okazała się być kontynuatorką misji Jezusa Chrystusa i pierwszą ewangelizatorką świata, Uczennicą doskonałą, Wychowawczynią wierną, prawdziwą Misjonarką oraz żyjącą Matką Ewangelii i czułą Matką ewangelizującego Kościoła. Maryja jako Niewiasta wolna i silna prowadziła i nadal prowadzi misję ewangelizacyjną w Ameryce i na całym świecie, przemieniając ludzi w prawdziwych uczniów Chrystusa i ucząc Kościół nowych, skutecznych sposobów wypełniania tejże misji. Przeto przysługuje Jej zaszczytny tytuł: „Gwiazda Nowej Ewangelizacji”.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
ks. Łukasz Libowski
Acharda ze św. Wiktora Kazanie o narodzeniu błogosławionej Maryi. Tłumaczenie z dodaniem najniezbędniejszych objaśnień
Acharda ze św. Wiktora Kazanie o narodzeniu błogosławionej Maryi. Tłumaczenie z dodaniem najniezbędniejszych objaśnień.
Artykuł niniejszy poświęcony jest jednemu z kazań Acharda ze św. Wiktora († 1171), najpierw kanonika w opactwie św. Wiktora, a potem, od 1161 roku, biskupa diecezji Avranches, którego twórczość w literaturze polskiej pozostaje właściwie nieznana. Chodzi o Kazanie o narodzeniu błogosławionej Maryi przeznaczone na przypadające 8 września Święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Zasadniczą część artykułu stanowi przekład wskazanego sermo Achardowego. Tłumaczenie owo opatrzono z jednej strony różnego rodzaju krótkimi komentarzami, z drugiej zaś strony – zwięzłym wstępem, w ramach którego, celem pomocy w lekturze dzieła, dokonano przeglądu pomieszczonej w nim treści.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Studia i refleksje

ks. Andrzej Tomalak
Benedikt XVI. als Fortsetzer des ökumenischen Erbes von Johannes Paul II. auf dem Beispiel des katholisch-orthodoxen Dialogs (ein überblick)
Benedykt XVI jako kontynuator ekumenicznego dziedzictwa Jana Pawła II na przykładzie dialogu katolicko-prawosławnego (zarys zagadnienia)
Artykuł w dość dużym skrócie i uproszczeniu ukazuje zmarłego w ostatnim dniu 2022 r. papieża-seniora Benedykta XVI, jako kontynuatora ekumenicznego dziedzictwa św. Jana Pawła II, na przykładzie ekumenicznego dialogu katolicko-prawosławnego. Już jako profesor przyszły papież zabierał głos w dyskusji dotyczącej tej płaszczyzny ekumenicznych zabiegów. W swoim wykładzie z 1976 roku w Grazu wskazywał, że jedność między Wschodem a Zachodem od strony teologicznej jest zasadniczo możliwa, ale konieczna jest jeszcze dojrzałość duchowa.
Godnym zauważenia wydaje się być także korespondencja Josefa Ratzingera z Damaskinosem, prawosławnym metropolitą Szwajcarii. Serdeczny ton listów świadczy o przyjaznej relacji między oboma hierarchami. Taka atmosfera sprzyjała uczciwemu i konstruktywnemu dialogowi i pomagała w poszukiwaniu rozwiązań spornych kwestii. Dlatego Benedykt XVI starał się zawsze tworzyć pozytywną atmosferę podczas spotkań z przedstawicielami innych wyznań. W swoich wystąpieniach nawiązywał do miłości Boga względem ludzi, która powinna być wzorem wzajemnej miłości. Oprócz miłości, prawdy i wzajemnego zrozumienia Ojciec Święty wzywał do wzajemnego przebaczenia i pojednania, ponieważ tylko na tym fundamencie możliwy jest owocny dialog. Wzorem Jana Pawła II, Benedykt XVI podejmował także podróże apostolskie do krajów, w których katolicy stanowią mniejszość. Z przedstawicielami Kościołów prawosławnych spotykał się zarówno podczas pielgrzymek, jak i audiencji w Watykanie. Wielokrotnie wskazywał wspólne płaszczyzny między chrześcijaństwem zachodnim i wschodnim, jako punkt wyjścia w dążeniu do jedności Kościoła, które według zmarłego niedawno papieża, jest „imperatywem praktycznym” i zadaniem nie tylko dla teologów, ale wszystkich chrześcijan.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
ks. Ireneusz Celary, Ks. Szymon Majchur
Troska duszpasterska o rodzinę w świetle nauczania papieża Franciszka
Niniejszy artykuł skierowuje uwagę czytelnika na temat dotyczący troski duszpasterskiej o rodzinę w świetle nauczania papieża Franciszka. Został on omówiony w trzech blokach tematycznych. W pierwszym podjęta została próba ukazania – w papieskiej refleksji – grupy zagrożeń współczesnej rodziny w dzisiejszych zsekularyzowanych społeczeństwach.
Ujęte w drugim etapie zagadnienie troski Kościoła o współczesną rodzinę jest próbą refleksji nad papieskimi wskazaniami oraz cennymi impulsami, ukierunkowanymi na dalsze działania pastoralne Kościoła, mające zachęcić do pogłębionej refleksji nad kształtem duszpasterstwa rodzin, bardziej dostosowanego do aktualnych potrzeb i wyzwań. W podsumowaniu artykułu podkreślono, że zatroskanie duszpasterskie papieża Franciszka o rodzinę koncentruje się przede wszystkim na tym, by była ona miejscem wzajemnego wzrostu w miłości oraz pierwszą szkołą formacji do małżeństwa i rodziny.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Krzysztof Niewiadomski OFMCap
Spowiednik wobec zespołu dezaprobaty płci penitenta
Artykuł podejmuje temat spowiedzi osób doświadczających zespołu dezaprobaty płci, czyli tzw. dysforii płciowej, obejmującej transseksualizm i transgenderyzm. Autor stawia sobie za cel ustalenie warunków udzielenia im rozgrzeszenia oraz znalezienie sposobów skuteczniej formacji ich sumienia w konfesjonale. W tym celu wykorzystuje metodę analizy nauczania Kościoła i aktualnej wiedzy psychologicznej. Sama dysforia nie jest powodem do odmówienia rozgrzeszenia, najczęściej nie jest przez penitenta zawiniona. Spowiednik w konfesjonale powinien przekazywać rzetelną informację na temat biblijnej wizji płci, a także udzielać wsparcia osobom, które doświadczają trudności w akceptacji własnej tożsamości. W szczególności powinien odwodzić penitentów od jakichkolwiek ingerencji chirurgicznych czy hormonalnych, dotyczących cech płciowych. Może przy tym wskazywać na głębsze problemy, które stoją za niechęcią do własnej płci biologicznej.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
ks. Sławomir Sobiech
Uprawnienia, obowiązki i zadania dziekana w ustawodawstwie kościelnym po promulgacji Kodeksów prawa kanonicznego z 1917 i 1983 roku
Artykuł przedstawia uprawnienia, obowiązki i zadania dziekana w ustawodawstwie kościelnym po promulgacji Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1917 i 1983 roku, aby w ich świetle lepiej zrozumieć ustawodawstwo włocławskie XX wieku regulujące i określające działalność urzędu dziekańskiego.
Dziekan to na pierwszym miejscu duszpasterz, jak mówią Ojcowie Soboru Watykańskiego II. Dziekanom powierza się duszpasterstwo i apostolat, a nie określone funkcje administracyjne czy kontrolne. Zasadniczą funkcją dziekana ma być prowadzenie duszpasterstwa w ramach dekanatu. Do obowiązków dziekana Kodeks z 1917 r. zaliczał m.in. odbywanie konferencji dekanalnych, rezydencję oraz przedstawianie biskupowi sprawozdania z życia i działalności jego dekanatu. Do praw i obowiązków dziekana należy także zaliczyć organizowanie wizytacji kanonicznej i towarzyszenie biskupowi podczas jej odbywania. Dziekan ma także obowiązek jak mówi KPK z 1983 r. wizytować parafie swojego okręgu w sposób określony przez biskupa diecezjalnego.
Dziekan ma również obowiązek i prawo: czuwać nad tym, by duchowni jego okręgu prowadzili życie odpowiadające ich stanowi i gorliwie wypełniali swoje obowiązki. Do obowiązków dziekana należy też przeprowadzanie konferencji dekanalnych.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
ks. Jakub Wiśniewski
Model i struktura homilii Benedykta XVI
Dobra homilia jak dobre przemówienie powinna mieć swoją strukturę, być uporządkowana. Rozumieli to doskonale filozofowie greccy rozumieli to świetnie ojcowie Kościoła, dużo o tym mówi współczesna teoria komunikacji. Po II Soborze Watykańskim powstało wiele modeli homilii. Kościół obecnie nie opowiada się za żadnym modelem, aczkolwiek podaje je swoim nauczaniu jako pomocne dla współczesnych kaznodziejów. Papież Benedykt XVI nie miał jednego z góry obranego modelu, któremu zawsze byłby wierny, mimo to po przeanalizowaniu wszystkich homilii, można wskazać pewną strukturę, która często się powtarzała: 1 – krótkie przywitanie, 2 – nawiązanie do tajemnicy dnia, 3 – analiza czytań, 4 – nauczanie prawd wiary, 5 – kwestie moralne, 6 – poziom mistagogiczny, 7 – pobudzenie i zachęta jako zakończenie.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
ks. Jerzy Tupikowski
Stwórca i stworzenie. Kauzalny sposób działania Boga wobec świata
Metafizyczne uzasadnianie przyczynowego układu ontycznej architektury rzeczywistości, zarówno swój adekwatny punkt wyjścia, jak i próbę udzielenia odpowiedzi o charakterze ostatecznościowym znajduje w obszarze analizy problemu dotyczącego ujęcia i wyjaśnienia świata (bytów przygodnych) w perspektywie działania Boga (Bytu koniecznego). Zastosowanie metafizycznej analogii na tak zarysowanym gruncie badań pozwala na rozjaśnienie kontekstu odkrycia i uzasadnienia tezy, że inteligibilna oraz amabilna struktura świata komunikuje konieczność odniesienia się do działania/sprawstwa Boga będącego jedyną, racjonalną Przyczyną sprawczą, wzorczą, jak i celową. Całe problemowe tło pomieszczonych w artykule refleksji stanowi grunt dla skuteczności argumentacji, że Bóg (Istnienie Czyste) w swoim kreacjonistycznym działaniu ujawnia się jako absolutny Stwórca, czyli transcendentna i doskonała, osobowa Racja całego ontycznego spektrum tego, co realnie istnieje.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
ks. Mateusz Szurgot
Filmowy wizerunek św. Augustyna z Hippony
Teologiczno-medialna analiza biografii św. Augustyna z Hippony ukazanej w filmie fabularnym Święty Augustyn (Sant Agostino, Ch. Duguay, 2010) w perspektywie jego autobiograficznych Wyznań. Zgodnie z metodologią teologii środków społecznego przekazu, szczególnie odnoszącą się do badania dzieł kinematograficznych, poza odniesieniem fabuły filmu do autobiografii św. Augustyna, artykuł przedstawia także zasadnicze zagadnienia teologiczne poruszone w filmowej biografii.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Sprawy kościelne i duszpasterskie

Człowieka nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa (materiały liturgiczne)

Przegląd bibliograficzny

Wojciech Góralski, Sententia facit ius (D. 5, 2, 17, 1). Ze studiów nad najnowszym orzecznictwem Roty Rzymskiej w sprawach nullitalis matrimonii (2012–2023), Płock 2023 – ks. Janusz Borucki
Wincenty Pytlik, Katedra. Pelplin. The Cathedral, Pelplin 2023 – bp Wiesław Alojzy Mering
Edward Walewander, Kazania i przemówienia oraz varia. Wybór, t. 6: 2021–2023, Lublin 2023 – ks. Stanisław Kowalczyk
Stanisław Marchewka, Listy do Norbertanek w Ibramowicach 1944–1960, oprac. M. Dębowska, Kraków 2023 – ks. Edward Walewander
Prymas Stefan Wyszyński i episkopat Polski, red. R. Łatka, D. Zamiatała, Warszawa 2023 – ks. Kazimierz Rulka