marzec/kwiecień 2024
SPIS TREŚCI
- Marek Marczewski
Wprowadzenie - Marek Marczewski
Od Sacrosanctum concilium do Desiderio desideravDokonując refleksji nad listem apostolskim Desiderio desideravi (DD) mam wewnętrzne przekonanie, że opublikowanie tego dokumentu na niecałe pięćdziesiąt lat przed rocznicą promulgacji Konstytucji o liturgii świętej Soboru Watykańskiego II (4 XII 1963), traktuję jako jej antycypowanie. Tym bardziej, że Ojciec Święty w wielu miejscach listu O formacji liturgicznej ludu Bożego przywołuje tekst Konstytucji jako podstawę swej kontemplacji: „Tym listem chciałbym po prostu zaprosić cały Kościół do ponownego odkrycia, zachowania i przeżywania prawdy i mocy chrześcijańskiej celebracji. Chciałbym, aby piękno chrześcijańskiej celebracji i jej niezbędne konsekwencje w życiu Kościoła nie zostały zniweczone przez powierzchowne i zredukowane rozumienie jej wartości lub, co gorsza, przez jej instrumentalizację w służbie jakieś ideologicznej wizji, jakakolwiek by ona była” (DD 16). Tym bardziej, że pracom nad soborowym tekstem towarzyszyła radość odkrycia „teologicznego rozumienia liturgii i jej znaczenia w życiu Kościoła” (DD 16), a teraz, w pięćdziesiąt lat później, niebezpieczeństwo jej redukcjonizmu lub instrumentalizacji. - Zbigniew Pańpuch
Filozoficzne konteksty listu apostolskiego Desiderio desideravi papieża FranciszkaChoć list apostolski Ojca Świętego jest tekstem teologicznym, teologia nie jest jednak odizolowana od podstaw racjonalnych, które obecne są nie tylko w teologii. Jej autonomia opiera się zasadniczo na źródle, jakim są teksty pism świętych zawierających Objawienie – jak wierzymy – pochodzące od samego Pana Boga, Stwórcy wszechświata i człowieka, a także na tradycji. Teologia jednak w swoich wyjaśnieniach korzysta z innych osiągnięć ludzkiego rozumu, takich jak językoznawstwo, historia, archeologia, logika (teoria rozumowania, znaków i ich użycia), nauki szczegółowe i społeczne, czy wreszcie filozofia, która dostarcza najbardziej ogólnych i podstawowe zrozumienie rzeczywistości świata i samego człowieka, który jest adresatem Objawienia Bożego. Zasadne wydaje się zatem zwrócenie uwagi na pewne konteksty filozoficzne pism Ojca Świętego. zwłaszcza, że o niektórych z nich sam wspomniał w swoim tekście. Ogólnym tłem filozoficznym listu Ojca Świętego jest fakt ograniczonej kondycji człowieka, zasadniczo zagrożonej złem, winą i śmiercią. Od czasów starożytnych człowiek szukał od nich zbawienia w religii, czekając na pomoc Boga. Dopiero chrześcijaństwo ustanowione przez Boga objawiającego się w Chrystusie było wyzwoleniem od wszelkiego zła i wywyższeniem człowieka przez samego Boga, co ukazało jego godność. Tajemnice wiary i zbawienia celebrowane są dziś w liturgii, która jest działaniem symbolicznym, ale o realnych konsekwencjach dla człowieka, gdyż sam Bóg obiecał w niej swoją obecność i łaskę. Brak wiary i zrozumienia symboliki, a także ludzkiej gotowości do skorzystania z oferty Boga objawiającego, to podstawowe przeszkody w doświadczeniu Bożej mocy. Do tego bliskość własnej podmiotowości, fałszywy spirytualizm niezgodny z rzeczywistą strukturą człowieka i nierzeczywistość współczesnego człowieka spowodowana mediami (zwłaszcza społecznościowymi) i rzeczywistością wirtualną. Wszystko to można przezwyciężyć świadomym i dobrowolnym uczestnictwem w liturgii Kościoła, która jest najlepszym lekarstwem danym nam przez Boga. - Paweł Skrzydlewski
Magia a liturgia. Uwagi pedagogiczne i filozoficzneKult i celebracja liturgiczna Tajemnicy Pana Naszego Jezusa Chrystusa jest dla nas zawsze „szkołą” wychowania naszej pobożności. Jak wykazywano to, liturgia w swej istocie prowadząc człowieka do jedności z Panem Bogiem jest także czynnikiem wychowującym człowieka i na wiele sposobów doskonalącym go. Z perspektywy pedagogicznej należy dostrzec to, że służy ona ukształtowaniu w osobie ludzkiej całego zespołu niezliczonych cnót. Cnoty te, jako trwałe dyspozycje do dobra, czyniące dobrym człowieka jak i jego działanie służą w pierwszej kolejności temu, kto je posiada. Są one także źródłem i przyczyną dóbr wszystkich innych ludzi, którzy współtworzą z osobami cnotliwymi jakąkolwiek wspólnotę. Są one rozwiązaniem trapiącej od zawsze ludzkość zagadki, a mianowicie jak połączyć dobro jednostkowe i z dobrem wielu osób, dobrem całej wspólnoty. By jednak mogły one być zarazem dobrem konkretnej osoby i dobrem wspólnoty, ich kształtowanie w człowieku wymaga integralnego wychowania i integralnej kultury, co oznacza że nie może brakować w życiu człowieka życia religijnego, pobożności. Dziś istnieje jednak duże niebezpieczeństwo, że liturgia jako element realizacji ludzkiej pobożności może stać się paradoksalnie czymś niewłaściwym, wręcz stojącym na przeszkodzie autentycznej więzi z Bogiem. Ma to choćby miejsce tam, gdzie liturgii nie towarzyszy znajomość i wiara w prawdy Boże, gdzie człowiek upatruje w aktach religijnych jakiś li tylko rodzaj działań terapeutycznych lub rytualnych, ekspresyjnych, politycznych, wręcz zmierzających do podporządkowania Boga, temu, co w danej chwili człowiek pragnie posiąść. Dlatego niekiedy występująca tu „liturgia” nie tyle staje się kultem Boga, ale jakąś formą aktywności magicznej, wręcz pogańskiej i czymś, co należy traktować jako obrazę Boga, zniewagę Chrystusa Pana oraz działanie rozbijające Kościół. - ks. Wojciech Marczewski
Słowo – wiara – sakramentW liście apostolskim O formacji liturgicznej ludu Bożego znalazłem sformułowanie Papieża Franciszka, które pragnę tu rozwinąć. W teologii pastoralnej wypracowanej przez Czcigodnego Sługę Bożego ks. Franciszka Blachnickiego (1921-1987) znalazło ono swe sformułowanie jako personalistyczne ujęcie (koncepcja) duszpasterstwa lub zbawczego pośrednictwa Kościoła oraz szczegółowe wyjaśnienie. Oto tekst Ojca Świętego: „Świat jeszcze nie wie, ale wszyscy są zaproszeni na ucztę weselną Baranka (Ap 19, 9). Aby na nią wejść, potrzebna jest jedynie szata weselna wiary, która pochodzi ze słuchania Jego [Chrystusa] słowa” (por. Rz 10, 17)”. Franciszek wskazuje na trzy podstawowe pojęcia, które stanowią zasadnicze elementy konstytutywne liturgicznego, zbawczego, spotkania z Bogiem. Są nimi: Wiara, Słowo, Sakrament, czyli uczta weselna Baranka. - ks. Erwin Mateja
Liturgiczna formacja uczniów ChrystusaUdział każdego chrześcijanina w liturgii, rozumianej jako źródło i szczyt wszelkiej działalności Kościoła, musi być poprzedzony odpowiednim pouczeniem, nazywanym formacją lub wtajemniczeniem. Ponieważ sprawa dobrego wychowania do udziału w liturgii leży na sercu papieżowi Franciszkowi, dlatego wydał on List Apostolski „Desiderio desideravi”. Celem zrozumienia wagi problemu, który papież widzi zostały najpierw pokazane formy liturgicznej formacji wiernych obecne w historii Kościoła na przestrzeni wieków aż po nasze czasy. W drugiej części została podjęta próba analizy wypowiedzi papieża Franciszka, w których przedstawia on swoją wizję, jak powinna wyglądać liturgiczna formacja uczniów Chrystusa w posoborowych czasach. Prosi on wszystkich odpowiedzialnych za liturgiczną formację Ludu Bożego, by pomogli wiernym czerpać z tego, co zawsze było podstawowym źródłem duchowości chrześcijańskiej. Uważa więc, że nie możemy wrócić do tej formy obrzędowej, której potrzebę zreformowania widzieli Ojcowie soborowi. Ponawia zatem apel o jedność, aby Ryt rzymski był przywrócony w całym Kościele. Prowadzenie formacji stałej, w której fundamentalne znaczenie ma niedzielna celebracja Eucharystii, kształtującej duchowość celebransa i wszystkich jej uczestników ma doprowadzić do zachwycenia się pięknem liturgii.
Studia i refleksje
- ks. Serafin Kaliszewski
Anioł – wzór duchowego przewodnika w ujęciu biblijnymPodstawowym i fundamentalnym dokumentem mówiącym o anielskich istotach jest Pismo Święte. Wiara w niebieskie istnienia opiera się na licznych zapisach Starego i Nowego Testamentu oraz stanowi przedmiot nieomylnych orzeczeń Kościoła. Aniołowie w Biblii są ukazani jako uczestnicy bardzo ważnych wydarzeń zbawczych, które wyznaczały nowy etap historii zbawienia. Są określani jako posłańcy, słudzy jak również wysłannicy Boga Najwyższego. Wykazują się troską w różnych momentach życia Jezusa, podczas publicznej działalności wśród ludu, a przede wszystkim w całym Misterium Paschalnym Chrystusa. Jest widoczna posługa anielska wśród rodzącego się Kościoła, czy też podczas rozpowszechniania się słowa po krańce ziemi. Warto podkreślić fakt ciągłych interwencji anielskich dotyczących uczniów. - o. Łukasz Pinio Isch
Chrześcijańska ekologia papieża Franciszka. Analiza etycznego nauczania Encykliki Laudato si’Encyklika Laudato si’ wskazuje wyraźnie, że poszukując odpowiedzi na wyzwania związane z postępującymi zmianami klimatycznymi, nie można ich mechanicznie odseparowywać od problematyki społecznej. Trzeba zacząć przezwyciężać mentalność technologiczną, która kieruje się przede wszystkim maksymalizacją ekonomicznych zysków, traktując rzeczywistość jako materiał, który można dowolnie wykorzystywać. Franciszek proponuje, żeby nauczyć się patrzeć na świat w perspektywie chrześcijańskiej teologii stworzenia – a przez to ponownie odkryć prawa znajdujące się w świecie przyrody; żeby jej wykorzystywanie – przetwarzanie w procesie ludzkiej pracy – postrzegać jako współpracę w bożym dziele stworzenia, gdzie stworzenie, świat posiada swoje własne prawa, które człowiek musi nauczyć się respektować. - ks. Hubert Siepert
Zaangażowanie Kościoła w nowe formy komunikacji. Historia i teraźniejszośćJezus Chrystus po swoim zmartwychwstaniu i wniebowstąpieniu pozostawił na ziemi wspólnotę swoi uczniów. Nadał jej jedno fundamentalne zadanie. Aby wyruszyli na cały świat i głosili tj. komunikowali ludziom wszystkich narodów, języków i kultury, że On powstał z martwych i w Nim jest dostęp do życia wiecznego. Takie jest fundamentalne zadanie Kościoła, dawać świadectwo o Jezusie. Kościół czyni to na wiele różnych sposób. Obecnie wychodzi on z przesłaniem Ewangelii do świata cyfrowego. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie krótkiegio zarysu historycznego dotyczącego relacji wspólnoty kościelnej względem rodzących się, nowych form i technologii komunikacji. Następnie tekst skupi się na koniecznej obecności Kościoła w świecie cyfrowym i zaprezentuje formy obecności, jakie powinni przyjąć chrześcijanie w mediach społecznościowych, aby skuteczniej głosić i uobecniać Chrystusa, poprzez swoją postawę wobec innych użytkowników świata wirtualnego. - ks. Siarhei Bildzis SAC
Teologiczne podstawy Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego na podstawie pism św. Wincentego PallottiegoPrezentując teologiczne podstawy Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego, zwracamy kolejno uwagę na doświadczenie nieskończonego miłosierdzia Boga; uznanie Jezusa Chrystusa jako Apostoła Ojca oraz Najświętszej Maryi Panny jako Królowej Apostołów i Patronki Zjednoczenia. Podkreślamy również, że zgodnie z zamysłem założyciela, św. Wincentego Pallottiego szczególną rolę odgrywa w Zjednoczeniu otwarcie się na dary Ducha Świętego i wspólnotę pierwszego Kościoła w Wieczerniku Pięćdziesiątnicy. - ks. Sławomir Kęszka
Otwarte serce ludzkie. Opowieść o życiu ks. Konstantego KsięskiegoKalisz końcowych dekad XIX w. i początku następnego stulecia ma swoją bogatą historię. Był miastem nie tylko piękniejącym architektonicznie, ale także ośrodkiem przemysłu włókienniczego i miejscem, gdzie powstawały wspaniałe fortepiany. Był jednak przede wszystkim miastem żyjących w nim ludzi. Ludzi z historią ich życia. Jedną z nich jest opowieść o życiu ks. kan. Konstantego Księskiego. Postaci przez współczesnych Kaliszan zupełnie zapomnianej, a która ze wszech miar zasługuje na przypomnienie. Człowiek ten służący Bogu i ludziom w grodzie nad Prosną wówczas wyprzedzał pod wieloma względami wskazania Kościoła w pracy duszpasterskiej i społecznej. Były to: posługa wśród chorych i starszych, duszpasterstwo kobiet ciężarnych, opieka i pomoc dzieciom, pobożność maryjna, posługa szafarza miłosierdzia w konfesjonale, wczesna I Komunia Święta dzieci. Czynił to w sposób dyskretny i zarazem bardzo przekonujący realizując przykazanie miłości Boga i bliźniego.
Pomimo tego, że ks. Konstanty był osobą kontrowersyjną, ze względu na niektóre metody swojej pracy duszpasterskiej, i chociaż inteligencja miejska naśmiewała się nieraz z jego nabożeństw i dziwactw, to każdy go szanował wobec tego, jak te Boże plany i zamierzenia realizował. Szacunek jaki wzbudzał wśród Kaliszan wynikał przede wszystkim z jego wiarygodności w służbie Panu Bogu. Ksiądz Konstanty Księski jest piękną postacią Kościoła kaliskiego i warto czasem spojrzeć na tablicę jemu poświęconą w dzisiejszym kościele księży jezuitów i przypomnieć sobie o tych dniach początku XX w., gdy Kaliszanie i mieszkańcy okolicznych wsi ze smutkiem żegnali swojego duszpasterza i mówili, że teraz: go nikt nie zastąpi. - ks. Sławomir Kęszka
Ksiądz Józef Kałuża i jego obozowe świadectwo oddania Chrystusowi w obozie koncentracyjnym w DachauW okresie II wojny światowej składanie świadectwa prawdziwie chrześcijańskiego życia i podążanie ku swojemu Mistrzowi, Jezusowi Chrystusowi, przez księży-więźniów hitlerowskich obozów koncentracyjnych wymagało ogromnej odwagi i męstwa. W nieustannie trwającym absurdzie i jednoczesnym dramatyzmie codziennego życia obozowego, obwarowanego nieludzkimi przepisami i sadyzmem strażników upadlającym godność ludzką, niektórzy z nich musieli przeżyć prawie sześć długich lat. Wprawdzie dla niektórych z księży czas ten był krótszy, ale nie zmieniało to konieczności kształtowania przez nich, „w życiu na granicy życia”, dojrzałej chrześcijańskiej nadziei, różnej od nieuzasadnionego optymizmu, otwartej na działanie miłości Boga i wiarę w opiekę opatrzności Bożej.
Księża-więźniowie idąc obozową Drogą Krzyżową, szli razem z Chrystusem, którego pragnęli być wiarygodnymi świadkami, trwając z Nim w coraz większej przyjaźni, wierności, i coraz bardziej z Nim zjednoczeni dostrzegali wartość niegasnącego Światła Boga, którego – jak podkreślił to we wspomnieniach bp Ignacy Jeż – było więcej niż ciemności, bo to „Pan sprawił swoją łaską, że można było te ciemności przezwyciężać i pokonać światłem, którego On użyczał”. Jednym z wielu polskich księży, którzy podczas II wojny światowej złożyli ofiarę życia za Kościół, Ojczyznę i parafię był ks. Józef Kałuża, proboszcz parafii Biadki (dek. krotoszyński).
Sprawy kościelne i duszpasterskie
- Człowieka nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa (materiały liturgiczne)
Przegląd bibliograficzny
- Kościół w Polsce 2023. Raport, Warszawa 2023 – ks. Kazimierz Rulka
- Karl Keating, W co wierzą katolicy. 52 wyjaśnienia powszechnych nieporozumień na temat wiary katolickiej, Kraków 2023 – ks. Kazimierz Rulka