Zeszyt 2 (705) – tom 187 – Komunikacja w rodzinie

wrzesień / październik 2026

SPIS TREŚCI

prof. dr hab. Monika Podkowińska
Wprowadzenie
Joanna Truszkowska
Książki obrazkowe jako narzędzie budowania relacji w rodzinie i wspierania rozwoju kompetencji komunikacyjnych dziecka
Artykuł jest wstępem do analiz roli książki obrazkowej w kształtowaniu relacji rodzinie oraz wspieraniu rozwoju kompetencji komunikacyjnych dzieci. Książki te przeznaczone są dla najmłodszych dzieci, które nie potrafią samodzielnie czytać. Mimo swej formalnej prostoty, książka obrazkowa jest trudną sztuką przekazu, wymagającego od autorów (twórcy tekstu i ilustratora) znajomości specyfiki percepcji dziecka w różnych okresach jego rozwoju.
Dziecko, które słucha krótkich tekstów czytanych przez rodzica ogląda jednocześnie rysunki będące wizualizacją treści. Jest blisko rodzica, realizuje swoją potrzebę bliskości i bezpieczeństwa. Uczy się mówić w sposób prosty i bezpośredni. Rodzic na bieżąco może korygować błędy. Obie strony dziecko i rodzic czują wzajemną więź.
W artykule wskazana została specyfika książki obrazkowej i jej podstawowe funkcje. Podkreślono walor edukacyjny, emocjonalny i relacyjny czytania dzieciom książek obrazkowych. Przedstawiono zapoznawanie dziecka z książką jako czynnik, który inicjuje szereg umiejętności i generuje nowe potrzeby dziecka i dorosłego, w tym potrzeby wzajemnej bliskości.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Renata Pomarańska
Praktyki dnia codziennego i celebracje świąteczne w rodzinnej pieczy zastępczej w perspektywie komunikowania tożsamości i więzi
Artykuł analizuje znaczenie praktyk dnia codziennego oraz celebracji świątecznych w rodzinnej pieczy zastępczej w perspektywie komunikowania tożsamości i więzi. Punktem wyjścia jest założenie, że rodzinna piecza zastępcza stanowi szczególną przestrzeń społeczno-wychowawczą, w której dochodzi do intensywnych procesów (re)konstruowania relacji, znaczeń oraz narracji biograficznych dziecka. W tym kontekście codzienność oraz rytuały świąteczne nie są traktowane jedynie jako elementy organizacji życia rodzinnego, lecz jako istotne formy komunikacji symbolicznej.
Celem opracowania jest ukazanie, w jaki sposób powtarzalne praktyki codzienne (takie jak wspólne posiłki, rytm dnia czy drobne gesty troski) oraz rytuały okazjonalne i świąteczne (np. uroczystości rodzinne, święta religijne i świeckie) współtworzą proces budowania więzi emocjonalnych oraz kształtowania tożsamości dziecka. Analiza opiera się na podejściu teoretyczno-analitycznym, wykorzystującym literaturę z zakresu pedagogiki społecznej, socjologii codzienności, antropologii rytuału oraz interakcjonizmu symbolicznego.
Wyniki analizy wskazują, że codzienne praktyki pełnią funkcję stabilizującą i komunikują dziecku przewidywalność, bezpieczeństwo oraz przynależność, natomiast rytuały świąteczne intensyfikują procesy integracji i symbolicznego uznania dziecka jako członka rodziny. Jednocześnie ujawniają one ambiwalencję doświadczeń wynikającą z podwójnej przynależności dziecka do rodziny biologicznej i zastępczej. Komunikowanie więzi i tożsamości dokonuje się przede wszystkim w wymiarze relacyjnym i niewerbalnym, poprzez powtarzalne działania i ich znaczenie symboliczne.
W konkluzji podkreślono, że praktyki codzienne oraz rytuały świąteczne stanowią kluczowy mechanizm konstruowania więzi i tożsamości w rodzinnej pieczy zastępczej, współtworząc warunki dla stabilizacji emocjonalnej oraz integracji narracji biograficznej dziecka.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Małgorzata Bandach
Kompetencje komunikacyjne pedagoga do pracy opiekuńczo-wychowawczej w środowisku wielokulturowym
Tematem artykułu są kompetencje komunikacyjne pedagoga do pracy w środowisku wielokulturowym. Są one niezwykle ważne w każdym zawodzie, ale szczególnego znaczenia nabierają w pracy opiekuńczo-wychowawczej, która musi uwzględniać podmiotowość podopiecznego, wychowanka i jego rodziny oraz konsekwencje kulturowego zróżnicowania ludzkich zachowań dla realizacji zadań z zakresu opieki i wychowania dzieci, młodzieży i osób dorosłych. Od przebiegu komunikacji pomiędzy pedagogiem a wychowankiem, podopiecznym, osobą wspomaganą i jego rodziną, od procesu wymiany informacji, zależy trafność diagnozy pedagogicznej, identyfikacja potrzeb opiekuńczych, problemów wychowawczych, sytuacji osoby potrzebującej pomocy i wsparcia, podjęte działania oraz efekt końcowy procesu pomagania, opieki i wychowania.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Agata Krupa
Różnorodność pokoleniowa w kontekście komunikacji rodzinnej – korzyści i wyzwania
Artykuł stanowi próbę ukazania znaczenia różnorodności pokoleniowej w obszarze komunikacji rodzinnej na podstawie analizy wybranej literatury. Autorka charakteryzuje pojęcie komunikacji oraz komunikacji rodzinnej, a także przedstawia korzyści i wyzwania związane z komunikacją międzypokoleniową. Całkowite ujęcie wielowymiarowości tego zjawiska jest rzeczą niemożliwą, ale możliwe okazało się wskazanie i opisanie podstawowych kwestii, które można wyróżnić w środowisku rodzinnym właśnie w kontekście różnorodności pokoleniowej, a w szczególności kwestie związane z komunikacją międzypokoleniową na przykładzie dziadków i wnuków.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Magdalena Smolik
Komunikacja i stres w rodzinie
Celem artykułu jest analiza relacji między stresem a komunikacją w rodzinie w oparciu o współczesną literaturę naukową. Na podstawie przeglądu literatury z zakresu psychologii, pedagogiki oraz nauk o rodzinie wyodrębniono kluczowe obszary problemowe, obejmujące znaczenie komunikacji w systemie rodzinnym, mechanizmy powstawania stresu oraz strategie radzenia sobie z sytuacjami kryzysowymi. Wyniki analizy wskazują, że relacja między stresem a komunikacją ma charakter dynamiczny i dwukierunkowy. Stres wpływa na jakość interakcji między członkami rodziny, prowadząc do zakłóceń w regulacji emocji i wzorcach komunikacyjnych. Natomiast komunikacja odgrywa kluczową rolę w procesach adaptacyjnych, umożliwiając wspólne definiowanie problemów i mobilizację zasobów. Wnioski wskazują, że jakość komunikacji stanowi jeden z najważniejszych czynników warunkujących zdolność rodziny do radzenia sobie ze stresem. Artykuł podkreśla potrzebę dalszych badań empirycznych nad dynamicznym charakterem tych procesów oraz znaczenie rozwijania kompetencji komunikacyjnych w praktyce pomocowej.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Studia i refleksje

Ireneusz Kamiński
Protestancki restoracjonizm z XIX i XX w. jako próba powrotu do rzekomej pierwotnej czystości chrześcijaństwa
W XIX w. i XX w. na gruncie protestantyzmu pojawił się specyficzny nurt religijny i doktryna eklezjologiczna zwana restoracjonizmem (prymitywizm chrześcijański). Jego ideą było dążenie do powrotu do pierwotnego chrześcijaństwa i rzekomo idealnego stanu najwcześniejszego Kościoła. Restoracjoniści twierdzili, iż wczesne wierzenia i praktyki naśladowców Jezusa zostały utracone / sfałszowane zaraz po Jego śmierci lub do IV w. i dziś wymagają naprawy poprzez „przywrócenie”, czyli restytucję. Podkreślali, że prawdziwe chrześcijaństwo wymarło już 1800 lat temu, a już wczesny Kościół popadł w całkowite zepsucie („Wielkie Odstępstwo”), zaś obecnie należy przywrócić go do pierwotnej formy. Ten nurt rodził się także z gleby millenarystycznych i paruzyjnych tendencji, zawsze żywych w protestantyzmie.
Zmierzając do odtworzenia pierwotnego chrześcijaństwa, niektóre ruchy, wyznające restoracjonizm, zaprzeczając jakiejkolwiek tradycji (także protestanckiej, np. odrzucając trynitaryzm) stworzyły zupełnie nowe, specyficzne systemy wierzeń, który należy uznać za albo sekciarskie, albo za niechrześcijańskie. Inne ruchy restoracyjne – mimo głoszenia bardzo wzniosłych idei zjednoczeniowych – przyniosły dalsze rozbicie denominacyjne w protestantyzmie, poprzez wydzielenie się nowych grup, które można uznać za chrześcijańskie. Ostatecznie doprowadziło to do: 1) powstania wielu nowych protestanckich ruchów i denominacji (np. uczniowie Chrystusa, darbyści – bracia plymuccy, zielonoświątkowcy); 2) utworzenia wielu specyficznych sekt odprotestanckich, traktowanych czasami jako odrębne religie (mormoni, ruch nowoapostolski, unitariańscy adwentyści, badacze Pisma Świętego – świadkowie Jehowy, ruch Nowej Myśli – Nauka Chrześcijańska).
Okazuje się, iż pogoń za powrotem do rzekomo niezafałszowanego pierwotnego chrześcijaństwa z I w. oraz przyjęcie doktryny o rychłym „Wielkim Odstępstwie” (Wielkiej Apostazji), które miało nastąpić do IV w. przyniosła światu protestanckiemu negatywne skutki.

Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Przemysław Głuszek
Dlaczego kapłan diecezjalny potrzebuje fraternitas? Inspiracja duchowością franciszkańską
Artykuł podejmuje refleksję nad znaczeniem fraternitas w życiu kapłana diecezjalnego, ukazując ją jako istotny wymiar tożsamości i duchowości prezbitera. Punktem wyjścia jest teologiczne rozumienie prezbiterium jako wspólnoty sakramentalnej, która w praktyce duszpasterskiej nie zawsze przekłada się na realne doświadczenie braterstwa. Wobec narastającego zjawiska samotności kapłańskiej autor wskazuje na duchowość franciszkańską jako inspirujące źródło odnowy relacji kapłańskich.
Analiza koncentruje się na franciszkańskim rozumieniu fraternitas jako stylu życia ewangelicznego, zakorzenionego w braterstwie, prostocie, ubóstwie i dyspozycyjności. Szczególna uwaga została poświęcona znaczeniu relacji braterskich w formacji permanentnej kapłana, wspólnocie modlitwy oraz praktycznym formom realizacji braterstwa, takim jak wspólnoty kapłańskie, dni skupienia czy zaangażowanie w Franciszkański Zakon Świeckich. Artykuł ukazuje, że franciszkańskie fraternitas nie stanowi zagrożenia dla indywidualnej odpowiedzialności prezbitera, lecz przeciwnie – umacnia go w wiernym i owocnym pełnieniu posługi.
W konkluzji fraternitas zostaje przedstawiona jako aktualna i potrzebna propozycja dla współczesnego kapłaństwa diecezjalnego, zdolna odpowiedzieć na wyzwania samotności, klerykalizmu i funkcjonalizmu, a zarazem sprzyjająca integralnemu rozwojowi duchowemu i pastoralnemu prezbitera.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Jakub Młynarski
Problem zła w Sumie teologii Tomasza z Akwinu. Analiza spójności i aktualności ujęcia
Artykuł rekonstruuje i analizuje koncepcję zła w myśli Tomasza z Akwinu, opierając się przede wszystkim na wybranych fragmentach Summa theologiae. Studium zostało uporządkowane wokół trzech komplementarnych perspektyw: 1) metafizycznej – w której zło rozumiane jest jako brak dobra wynikający z utraty należnej doskonałości; 2) etycznej – gdzie zło moralne jawi się jako nieuporządkowanie względem ostatecznego celu człowieka, wynikające z ignorancji, namiętności lub złośliwości woli; oraz 3) teodycealnej – gdzie Boże dopuszczenie zła interpretowane jest w świetle celów pedagogicznych, zbawczych i opatrznościowych. Artykuł dowodzi, że system Akwinaty łączy metafizyczną ścisłość z pastoralną wrażliwością: nie ontologizuje zła ani nie redukuje cierpienia do abstrakcji, a jednocześnie podkreśla moralną odpowiedzialność właściwą istotom rozumnym.

Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Klaudia Duliban
Uczeń niepełnosprawny w szkole publicznej
Niniejszy artykuł analizuje obecność ucznia z niepełnosprawnością w modelu kształcenia włączającego w szkole ogólnodostępnej. Edukacja inkluzyjna miała być odpowiedzią na dotąd niewystarczający model edukacji segregacyjnej oraz integracyjnej. Optowano za stworzeniem w szkołach powszechnych takiej atmosfery, która będzie odpowiadać na potrzeby wszystkich uczniów. Normalizacja stanowi swoistą podstawę kształcenia w systemie edukacji włączającej. Najważniejszą przesłanką edukacji włączającej jest zmiana spojrzenia na uczniów niepełnosprawnych, a co za tym idzie głęboka reforma szkolnictwa i postaw społecznych. Zmiany tego rodzaju zachodzą już zresztą stopniowo na świecie od wielu dekad. Wdrażanie modelu edukacji włączającej pociąga za sobą konieczność głębokich przeobrażeń świadomościowych kadry i uczniów, ale również przemian infrastrukturalnych. Spotyka się to z dużym oporem, ponieważ działania na tym polu wymagają ogromnych nakładów pracy, odpowiedniego nastawienia, ale również inwestycji finansowych. W praktyce owocuje to kategoryzacją potrzeb niepełnosprawnych uczniów jako „specjalnych”, co niekiedy nabiera w tym kontekście pejoratywnego wydźwięku. W podejściu włączającym odchodzi się od ważenia na szali „zwykłych” potrzeb pełnosprawnej większości i „specjalnych” ze strony niepełnosprawnej mniejszości, a w zamian buduje się przestrzeń przyjazną dla wszystkich.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Beata Krajewska
(Nie)obecni rodzice. Refleksje nad osamotnieniem dziecka w rodzinie
Dziecko potrzebuje dorosłych, najlepiej rodziców, którzy się nim zaopiekują, będą wdrażać do samodzielnego życia, opartego na zasadach i wartościach wyrażonych w zachowaniach opiekunów i zinternalizowanych przez dzieci i młodzież. Chodzi o realną obecność rodziców, wspólnie spędzany czas, aktywności wpisujące się w zadania i funkcje rodziny, o świadomość ich roli w procesie wychowania oraz konsekwencji zaburzeń i nieprawidłowości, jakie występując w środowisku rodzinnym, prowadzą do szeregu trudności w rozwoju i wychowaniu dzieci, w tym do poczucia osamotnienia. Celem niniejszego tekstu jest analiza problemu osamotnienia w rodzinie. Z przyjętego celu wyłoniony został następujący problem badawczy: czym jest osamotnienie w rodzinie, jakie są jego przyczyny oraz implikacje? W tekście omówione zostało znaczenie środowiska rodzinnego, pojęcie osamotnienia, jego symptomy, źródła i konsekwencje. Eksploracje poczynione zostały w oparciu o metodę analityczno-syntetyczną, wpisując się w dyskurs nad osamotnieniem dziecka w rodzinie.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Sprawy kościelne i duszpasterskie

Człowieka nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa (materiały liturgiczne)
Rok A, 26 – Chrystusa Króla

Sprawozdania

Ks. Henryk Sławiński
Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji naukowej „Dyrektorium homiletyczne – (nie)znany dokument”, Presov, 15 kwietnia 2026 r.

Przegląd bibliograficzny

Przemysław Artemiuk, Damian Wąsek, Sobór teologów. Vaticanum II oczyma Warszawskiej Szkoły Apologetycznej, Kraków 2025 (Centrum Badań nad Soborem Watykańskim II, t. 1) – Eugeniusz Sakowicz
Wojciech Kapusta, Szymon Wilk, Kościół pod wezwaniem Świętego Michała Archanioła w Kańczudze, Sandomierz 2026 – Aleksander Krzysztof Sitnik OFM
Marek Jagodziński, God, Man and World. Creation and Ecology in the perspective of communion, Göttingen 2025 (Lublin Theological Studies, vol. 15) – ks. Jarosław Babiński
Eulalia Markowicz (1848–18797), uczestniczka i współorganizatorka jezuickich misji greckokatolickich, red. naukowa A. Pryba, M.K. Waluś, Poznań 2026 (Studia Servarum Immaculatae, I) – ks. Janusz Gręźlikowski
Paul Ham, Dusza. Historia ludzkiego umysłu, Kraków 2025 – ks. Kazimierz Rulka