Zeszyt 3 (688) – tom 181 – Ave Maria! Regina Poloniae! cz.2

listopad/grudzień 2023

SPIS TREŚCI

Słowo wstępne o. Waldemara Pastusiaka OSPPE

Eugeniusz Sakowicz
Wprowadzenie

Cyprian Janusz Moryc OFM
Królowa Korony Polskiej. Wybrane aspekty ikonograficzne wizerunku jasnogórskiego
Tekst poświęcony jest walorom ikonograficznym obrazu tablicowego z Jasnej Góry, określanego terminem Czarna Madonna. Przybliża najważniejsze fakty bogatych dziejów wizerunku zawsze otaczanego intensywnym kultem religijnym. Geneza ikony ginie w mrokach historii, a braki danych kronikarskich uzupełnia pobożna legenda, według której autorem wizerunku był św. Łukasz Ewangelista. Analizie poddana została sama kompozycja obrazu, sposób ukazania świętych Postaci oraz istotne atrybuty przydane Maryi i Jej Synowi. Repertuar rozwiązań formalnych i ideowych występujący w obrębie tej wyjątkowej ikony wskazuje na królewską godność przedstawionych Osób. Regalizm objawiony za pomocą środków artystycznych występuje tu w parze z elementami chrześcijańskiego militaryzmu. Ikona Jasnogórska jest wyjątkowym i emblematycznym dziełem kultury religijnej, ściśle zespolonym z dziejami narodu i państwa.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Leonard Fic
Maryjne orędzie papieża Jana Pawła II u progu jego pontyfikatu
Jan Paweł II od samego początku swego pontyfikatu realizował jednolity i wewnętrznie spójny program duszpasterski. Celem tego programu było ożywienie wiary Kościoła w duchu nauczania Vaticanum II. Punktem ciężkości tego programu było maryjne orędzie papieża. Niniejszy artykuł wskazał na charakterystyczne punkty tego orędzia, jakie pojawiły się u progu jego posługiwania na Stolicy Piotrowej.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Alina Rynio
Matka Boża Częstochowska w życiu i działalności duszpasterskiej kardynała Stefana Wyszyńskiego Prymasa Tysiąclecia
Celem artykułu jest ukazanie genezy i charakteru maryjności Kardynała Stefana Wyszyńskiego realizowanego w jego życiu osobistym i bogatej działalności duszpasterskiej.
Analizując koleje życia Prymasa Tysiąclecia, autorka artykułu wykazuje jak głęboka więź osobista łączyła go z Matką Bożą Częstochowską. Działo się to niemal od dzieciństwa poprzez młodość, czas II Wojny światowej, cały długi okres biskupstwa i prymasostwa, trzyletniego uwięzienia i realizowania spektakularnych a zarazem autorskich programów duszpasterskich obejmujących całą Polskę, Kościół, a nawet świat. Analizując fakty Autorka dokumentuje teza, iż całe życie Księdza Kardynała Stefana Wyszyńskiego nazwanego „Prymasem Tysiąclecia” było pielgrzymowaniem w zasięgu promieniowania Jasnej Góry i Matki Bożej Częstochowskiej. Analizując bogatą jego biografię zauważa, że wraz z upływem lat osobiste więzi z Maryją Jasnogórską a zarazem Królową Polski i Matką Miłosierdzia uległy jeszcze większemu zacieśnieniu i pogłębieniu. Świadectwem tego jest fakt 603 odwiedzin Jej Sanktuarium w ciągu całego życia Prymasa Polski. Specyfika Jego maryjności zaowocowała m. in. aktem osobistego oddania siebie a potem całego narodu w macierzyńską niewolę Maryi za wolność Kościoła w Polsce i w świecie. Kardynał Stefan Wyszyński zawsze jednak podkreślał, że „rolą Matki Bożej jest wskazywanie nam drogi do Chrystusa”. Jego maryjność realizowała się w dwóch wymiarach: osobistego zawierzenia Najświętszej Maryi Pannie oraz w wymiarze społecznym i narodowym, wyrażonym m.in. w Jasnogórskich Ślubach Narodu Polskiego z 26 sierpnia 1956 r.; Wielkiej Nowennie Tysiąclecia; Akcie oddania Polski w macierzyńską niewolę Maryi, Matki Kościoła; w Społecznej Krucjacie Miłości na nowe Tysiąclecie; czy Świętej wędrówce kopii Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej po Polsce. Publikacja pośrednio niesie też odpowiedź: dlaczego Kardynał Stefan Wyszyński oddawał wszystko i wszystkich w ręce Maryi i w czym upatrywał jej pomoc i obronę.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Grzegorz Bartosik OFMConv
Rola i znaczenie kultu Maryjnego w duszpasterstwie
Kult Najświętszej Maryi Panny odgrywa istotną rolę oraz z znaczenie w duszpasterstwie. Opiera się on fundamentach biblijnych, co stanowi o jego walorze oraz trwaniu przez wieki. Maryjny wymiar duszpasterstwa wiąże się i wyraża w wierności wielowiekowej polskiej tradycji oraz religijności. Posługa patronalna Kościoła jest odpowiedzią na prorocką misję Maryi w stosunku do świata. Misja ta znalazła szczególny wyraz w Objawieniach Fatimskich. Maryjny rys duszpasterstwa ujawnia się na drodze wiary i życia podejmowanej przez wiernych Kościoła, którą to drogę wskazują wielcy polscy święci. Wreszcie kult maryjny jest skutecznym narzędziem w walce z szatanem. Wyzwaniem dla Kościoła jest aktualnie nadanie maryjnego wymiaru Nowej Ewangelizacji.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Ks. Norbert Mojżyn
Poetycki obraz Maryi w twórczości literackiej mnicha-humanisty Symeona Połockiego
Przedmiotem analizy jest obraz Matki Bożej zawarty w wierszowanych utworach moskiewskiego humanisty, mnicha i pisarza pochodzącego z Połocka (w Rzeczypospolitej), Samuiła Sitnianowicza-Piotrowskiego (1629–1680), zwanego Symeonem Połockim. Wśród gatunków poetyckich, które wprowadził on do nowożytnej literatury rosyjskiej, były wiersze sylabiczne i emblematyczne. Maryja pozostawała dla niego postacią, która uzyskała status znaku, głęboko przenikającego życie religijne. Poeta zbudował spójny obraz Matki Bożej łączący elementy duchowości wschodniej i zachodniej. Wykorzystując słowa współczesnego teologa, Bruno Fortego, możemy stwierdzić, że Maryja w twórczości Połockiego komunikuje pełnię cnoty wiary, pokory i miłości oraz chrześcijańskiej doskonałości w tajemnicy życia chrześcijańskiego.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Włodzimierz Wołosiuk
Kult Maryjny w muzyce cerkiewnej
Niniejsze opracowanie nie obejmuje całości odnośnej problematyki, jest więc opracowaniem o charakterze wyrywkowym. Niemniej jednak Autor starał się uwzględnia najważniejsze problemy i zagadnienia, co czyni pracę bardziej interesującą i poszerzoną o uszczegółowione zagadnienia. Takie podejście do tematu czyni zeń ważny etap na drodze poznawania kwestii ortodoksyjnych, zwłaszcza ortodoksyjnej estetyki.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Studia i refleksje

ks. Adam Sowa MS
Geneza, rozwój, rozumienie i przeżywanie prawdy o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny w Kościele na Wyspach Brytyjskich
W artykule przebadano rolę i wkład teologów anglosaskich w rozumienie prawdy o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Najpierw ukazano genezę wiary w Kościele pierwotnym i u Ojców Kościoła. Następnie przedstawiono studia i wkład głównych teologów anglosaskich w rozumienie tej prawdy, zanim papież Pius IX zdecydował się na jej zdogmatyzowanie. Na końcu przedstawiono implikacje ekumeniczne rozumienia tej prawdy w dialogu między Kościołem katolickim i anglikańskim. Materią źródłową do badań w tym zakresie były wybrane reprezentatywne teksty przedstawiające historię katolickiego dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny w kontekście jego rozwoju, rozumienia i przyjęcia we wspólnocie Kościoła w Anglii. Pomimo wielu trudności wynikających z faktu schizmy kościoła anglikańskiego, dogmat ten wydaje się wskazywać, że wysiłki ekumeniczne i droga, którą powinien kroczyć Kościół na Wyspach Brytyjskich mają być zakorzenione w Maryi Dziewicy.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
ks. Hubert Siepert
Religia jako wyraz braterstwa międzyludzkiego w ujęciu encykliki papieża Franciszka Fratelli tutti
Religia stanowi dla zdecydowanej części ludzkości, fundamentalny punkt odniesienia w ich relacjach, budowaniu życia rodzinnego, społecznego i politycznego. Dlatego też troska o to, aby była ona przeżywana w sposób odpowiedni i uporządkowany, stanowi również wyzwanie dla nauczania Kościoła. Zostało ono podjęte przez papieża Franciszka, który w ósmym rozdziale swojej encykliki pt. Fratelli Tutti przedstawił wizję religią, jako siły jednoczącej ludzkość. Autentycznie przezywana religia musi być źródłem poczucia godności jednostki ludzkiej oraz droga prowadzącą do prawdziwej wspólnoty. Szczególnie w dobie pluralizmu i pogłębiającego się zróżnicowanie społecznego, etnicznego czy światopoglądowego.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
Eugeniusz Sakowicz
Krzyż Jezusa Chrystusa nie jest „atrapą” ani „przedmiotem przypominającym krzyż”. O krzyżu jako motywie obrazy uczuć religijnych
W niniejszym tekście zatytułowanym: Krzyż Jezusa Chrystusa nie jest „atrapą” ani „przedmiotem przypominającym krzyż”. O krzyżu jako motywie obrazy uczuć religijnych podjęto następujące kwestie: I. Krzyż Jesusa Chrystusa. 1. Teologia krzyża. 2. Profanacja krzyża w przestrzeni publicznej. 2.1. Na deskach teatru. 2.2. W czasie pochodu – marszu; II. Obraza uczuć religijnych. 1. Istota przestępstwa. 2. 2. Ochrona uczuć religijnych – antidotum na ich obrazę.
Sumując stwierdzić należy, że krzyż Jezusa Chrystusa nie jest znakiem społecznie obojętnym. Teologia mówi o jego wartości, przesłaniu, znaczeniu. W tymże kontekście można bardzo wyraźnie dostrzec profanację krzyża w przestrzeni publicznej jako poważne zagrożenie dla wolności człowieka, w tym wolności religijnej i ostatecznie jako zagrożenie dla demokracji. Profanacja dokonywana jest publicznie. W czasie spektaklu teatralnego reżyser i aktorzy – asekurując się prawem wolności ekspresji artystycznej – dokonali profanacji krzyża i tym samym obrazili uczucia religijne osób wierzących, utożsamiających się z nauczaniem Kościoła. W czasie publicznego marszu – pochodu, gdzie silnie oddziaływała psychologia tłumu agresja wobec krzyża okazała się nieokiełznana a nienawiść nie tyle do krzyża, ile do ludzi, dla których jest on znakiem tożsamości – niekontrolowana, wulgarna, obsceniczna.
Najczęstszym motywem obrazy uczuć religijnych, które mają miejsce w sferze publicznej jest krzyż. Obraza uczuć religijnych nie jest generowana przez działania spontaniczne. Są one zaplanowane i konsekwentnie realizowane, by jak najmocniej i najskuteczniej uderzyć w wolność osoby wierzącej w Boga. Często czuje się ona bezradna w obliczu ataków na jej religijność, którymi są akty pogardy wobec przedmiotów sakralnych takich jak krzyż. Najskuteczniejszym antidotum na obrazę jest ochrona uczuć religijnych, która powinna być spełniana przez państwo oraz różne jego instytucje m.in. szkołę, media, policję.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
ks. Wojciech Mueller
Męczeństwo Stanisława Streicha in odium fidei, w świetle konsulty historycznej Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych
Celem niniejszego opracowania jest ukazanie męczeństwa ks. Stanisława Streicha in odium fidei zamordowanego 27 lutego 1938 r. w kościele pw. św. Jana Bosko w Luboniu w kontekście konsulty historycznej Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych. Posiedzenie, które odbyło się 22 lutego 2022 r., postawiło sobie za cel sporządzenia wotum dotyczące rzetelności naukowej Positio super martirio męczennika z Lubonia, jej kompletności i wystarczalności dokumentacji dowodowej. W spotkaniu wzięło udział sześć osób wyznaczonych przez sekretarza Dykasterii oraz relator sprawy, pod przewodnictwem relatora generalnego. Dobór konsultorów uwzględniał język, w którym sporządzono Positio, ich przygotowanie i znajomość danej epoki historycznej oraz kręgu kulturowego, z którego pochodził kandydat na ołtarze. Wszyscy historycy Komisji odnosząc się do postawionych im pytań, orzekli affirmative, akceptując zebrany materiał na temat męczeństwa ks. Stanisława Streicha, a ich wota posłużą konsultorom teologom w dalszym głosowaniu.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie
ks. Zbigniew Zarembski
Relacje rodzinne w czasie pandemii koronawirusa
Rodzina jest grupą społeczną o wyjątkowym znaczeniu. Jej siła polega na tym, że jej członkowie są połączeni ze sobą szczególną więzią. Ta więź zwana rodzinną ujawnia się w rodzinie z różną intensywnością i w różnych okolicznościach. Prawidłowa i pogłębiona wieź rodzinna zapewnia członkom rodziny dobrostan i stwarza optymalne warunki do rozwoju każdego z nich. W ostatnich latach ze względu na trwającą pandemię koronawirusa i związany z nią lockdown zmieniła się dość znacząco sytuacja rodziny.
Rodzina i relacje w niej panujące poddane zostały próbie. Niniejsza publikacja dotyczy relacji rodzinnych w czasie pandemii koronawirusa. Autor omówił niej zagadnienie relacji rodzinnych, a także scharakteryzował sytuacje rodziny w okresie pandemii koronawirusa a zarazem wskazał na podstawie dostępnych badań na istotny czynnik który przyczynił się do umocnienia i utrwalenia pozytywnych relacji rodzinnych oraz zdecydowanie pomógł rodzinom w przeżywaniu trudności związanych z trwającą pandemią koronawirusa.
Pokaż streszczenie
Ukryj streszczenie

Sprawy kościelne i duszpasterskie

Człowieka nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa (materiały liturgiczne)

Przegląd bibliograficzny

Marek Chmielewski, Posługa przepowiadania. Wybór homilii i kazań, Lublin 2023 – ks. Marian Stepulak
Biskup Roman Andrzejewski – takim Go pamiętam, red. E. Marciniak, Toruń 2023 – ks. Kazimierz Rulka
Wojciech Góralski, Iudicis est ius dicere… Wykluczenie nierozerwalności małżeństwa (kan. 1101 § 2 KPK w najnowszych orzeczeniach Roty Rzymskiej (2018–2021), Pelplin 2022 – ks. Janusz Gręźlikowski
Ernest Cezary Bodura, Znany i nieznany. Udalryk Heyzmann. Osoba, epoka, kontekst. Studium dorobku naukowego Udalryka Heyzmanna (1835–1918) jako prawnika, historyka prawa, kanonisty, Kraków 2022 – ks. Janusz Gręźlikowski